غربت هوش مصنوعی
همزمان با مسابقه کشورها در توسعه هوش مصنوعی، ما همچنان در ابتدای حکمرانی بر آن دچار عقب ماندگی هستیم. 1404 بلاتکلیف ترین سال این هوش است. روایت ضیایی پرور، پژوهشگر این حوزه اشک آور استنویسنده: صادق غفوریان
مترجم:
در شرایطی که کشورها از جمله دولت های منطقه و همسایگانمان همچون امارات و عربستان و قطر بر قطار پرسرعت هوش مصنوعی سوار شده اند و هر هفته اخبار توافقات بین المللی شان با شرکت های بزرگ هوش مصنوعی جهان همچون OpenAI ، مایکروسافت و... منتشر می شود، ما این جا در نقطه آغازین هوش مصنوعی یعنی مدیریت و حکمرانی آن درجا می زنیم.

هفته نخست آبان ماه، مجلس به حوزه هوش مصنوعی ورود کرد و با هدف ساماندهی و توسعه زیست بوم هوش مصنوعی، تشکیل سازمان ملی هوش مصنوعی را مصوب کرد؛ اما تمامی این خبر، فعلا در همین اندازه خلاصه می شود و درد و غصه آن جاست، در سالی که شاید اوج طرح های توسعه ای هوش مصنوعی در منطقه رقم خورده است، ما در اسناد اجرایی به دلیل تصویب نشدن اساسنامه سازمان ملی هوش مصنوعی، هیچ بودجه ای را به این فناوری تخصیص ندادیم. فروردین امسال و زمانی که تحرکات اخیر همسایگان همچون سفر این روزهای بن سلمان به ایالات متحده صورت نگرفته بود، ستار هاشمی، وزیر ارتباطات گفت: «بررسی میزان سرمایهگذاری در حوزه هوش مصنوعی و زیرساختهای اقتصاد دیجیتال، نشاندهنده شکاف عمیق میان ایران و کشورهای پیشروی منطقه است. برآوردها حاکی از آن است که عربستان سعودی با اختصاص حدود 20 میلیارد دلار و امارات متحده عربی با 1.4 میلیارد دلار سرمایهگذاری در حوزه هوشمندسازی و هوش مصنوعی، گامهای بلندی برای توسعه فناوریهای هوشمند برداشتهاند. در مقابل، حجم سرمایهگذاری ایران در بخش هوش مصنوعی به زیر 50 میلیون دلار میرسد.»
صفر و زیر صفر!
دکتر حمید ضیایی پرور، پژوهشگر حوزه هوش مصنوعی، در این باره به خراسان می گوید: به عنوان یک ناظر بر حوزه هوش مصنوعی کشور و روند اقدامات این فناوری در جهان و کشورهای منطقه، معتقدم وضعیت ما در هوش مصنوعی صفر و زیر صفر است. ما هنوز در تعیین حکمران و تنظیمگر این فناوری دچار سردرگمی و اختلاف نظر میان نهادهای حاکمیتی هستیم.
هوش مصنوعی در کشور درک نشد
ضیایی پرور به نکته ظریفی اشاره و بیان می کند: هوش مصنوعی در کشور ما آن طور که باید در هیچ یک از لایه های حکمرانی درک نشده است. چرا که اگر درکی از آن بود، از سال ها قبل همچون سایر کشورها برای توسعه زیرساخت های آن شاهد طرح و برنامه می بودیم. همین قدر بگویم که انحلال سازمان ملی هوش مصنوعی در ماه های قبل و طرح هایی که در مجلس دنبال می شود، به نوعی حاکی از همین سردرگمی ها درخصوص یک مسئله مهم میان اجزای حاکمیتی است. اکنون شاهد این هستیم که در موضوع حکمرانی هوش مصنوعی میان دولت و نهاد قانونگذار اختلاف نظر شدید وجود دارد. دولت معتقد است هوش مصنوعی باید در قالب «ستاد» زیرمجموعه معاونت اول رئیس جمهور مدیریت شود و در مقابل مجلس بر این باور است که برای هوش مصنوعی باید یک سازمان پدید آید که ترکیب این دو نگاه بسیار دشوار است.
در زیرساخت های فنی دچار ضعف شدید هستیم
این پژوهشگر هوش مصنوعی در ادامه به سطوح دیگر آن در بخش های فنی و فناورانه اشاره می کند: یکی از زیرساخت های هوش مصنوعی مرتبط با توسعه الگوریتم ها و توسعه سامانه های محاسباتی علمی است که عمدتا دانشگاه ها متولی آن هستند. بخش دوم در حوزه فنی هوش مصنوعی، مراکز محاسباتی یا در اصطلاح دیتا سنترهای هوش مصنوعی است که به دلیل اتکای آن به فناوری های GPU که در انحصار دو شرکت آمریکایی است، سایر کشورها آن چنان امکان پیشرفت در آن ندارند. بخش سوم نیز، «دیتا ست» یا مجموعه داده هایی است که به عنوان مغز اطلاعاتی سامانه های هوش مصنوعی عمل می کند. متاسفانه در این سه لایه دچار ضعف فراوان هستیم و هر آن چه تاکنون مطرح شده، اغلب در حد شعار بوده و اگر در زیرساخت ها اقدامی شده، صرفا در حد مراکز و آزمایشگاه های دانشگاهی بوده که در بدنه جامعه توسعه نیافته است.
درجا می زنیم
این استاد ارتباطات تصریح می کند:«برداشت کلی من از وضعیت هوش مصنوعی در کشور، شرایطی در حال درجا زدن است که به سختی می توان چشم انداز مناسبی را مشاهده کرد.»
هوش مصنوعی در 1404 بدون بودجه
از ضیایی پرور درباره بودجه هوش مصنوعی کشور پس از انحلال سازمان ملی هوش مصنوعی که در تیرماه 1403 راه اندازی شد، می پرسم. او می گوید: این سازمان فقط حدود یک سال عمر کرد که باید اساسنامه اش را به مجلس می برد و پس از تصویب، بودجه دریافت می کرد؛ اما چون دولت نتوانست در موعد قانونی، اساسنامه اش را تدوین کند، هوش مصنوعی در سال 1404 بلاتکلیف ماند و در لایحه بودجه 1404 قرار نگرفت.
در تولید علم
از این پژوهشگر هوش مصنوعی درباره حوزه تولید علم هوش مصنوعی کشور می پرسم که پاسخ می دهد: از آن جا که هوش مصنوعی از زیرشاخه های علم کامپیوتر است، ما به لحاظ علمی و نظری وضعیتمان خوب است؛ یعنی در شمار کشورهایی هستیم که در زمینه آموزش و پژوهش، تولید مقاله و تولید علم خوب هستیم اما مشکل اساسی این است که دانش آموختگان و متخصصان ما وقتی در کشور زمینه فعالیت و اشتغال نمی یابند، راه سفر و مهاجرت در پیش می گیرند چراکه این تخصص در بخش های مختلف فناوری و صنعت در کشور ما به دلیل توسعه نیافتگی هوش مصنوعی چندان به کار نمی آید؛ یعنی ما دانشمند هوش مصنوعی تربیت می کنیم و در اختیار کشورهای دیگر قرار می دهیم!
10 صفحه اول


