زنجیره‌ای به نام زیارت؛ از مبدأ تا حرم

نویسنده: وحید تفریحی 

مترجم:


زیارت را معمولاً در لحظه رسیدن خلاصه می‌کنیم؛ همان لحظه‌ای که زائر به حرم می‌رسد و دلش آرام می‌گیرد. اما واقعیت این است که زیارت، از خیلی قبل‌تر شروع می‌شود؛ از همان تصمیم حرکت. از خرید بلیت، از بستن چمدان، از قدم گذاشتن در جاده. اگر این مسیر به‌درستی مدیریت و برنامه ریزی نشود، زیارت دلنشین برای زائر محقق نخواهد شد. همزمان با سالروز ولادت امام رضا(ع)، با افزایش موج سفر به مشهد، این نکته بیشتر به چشم می‌آید که تسهیل زیارت باید مسیر کاملی از اقدامات و برنامه ریزی های منسجم و یکپارچه باشد، نه اقدامات جزیره ای و پراکنده. از همان ابتدای راه، مسئله حمل‌ونقل خودش را نشان می‌دهد؛ زائری که قصد دارد با قطار یا هواپیما راهی مشهد ‌شود، با چالش هایی مثل کمبود ظرفیت، قحطی بلیت و بازار سیاه بلیت مواجه شود و بخشی از آرامش سفرش را همان‌جا از دست می‌دهد.  در جاده هم اوضاع دست‌کمی ندارد؛ افزایش حجم سفر در این ایام، اگر با امکانات کافی همراه نباشد، مسیر زیارت را فرسایشی می‌کند. همین که مشهدالرضا(ع) با این حجم گسترده از میزبانی زائران و برهه و پیک های متفاوت و متنوع سفر، کمترین میزان آزادراه را دارد، علامت سوالی جدی است که اگر برای اصلی ترین مقصد سفر ایرانیان آزادراه نساختید و زیرساخت های جاده ای را فراهم نکردید، پس چه کردید؟ کمبود استراحتگاه‌های مناسب، روشنایی ناکافی در برخی محورهای منتهی به مشهد، یا محدود بودن خدمات امدادی، مسائلی نیست که بتوان از کنارشان ساده گذشت. حتی زائران پیاده که خالص‌ترین شکل این سفر را رقم می‌زنند، در برخی مسیرها با حداقل امکانات مواجه‌اند.
با رسیدن به مشهد، انتظار می‌رود این سختی‌ها تمام شود، اما چالش‌ها شکل عوض می‌کنند. اولین مسئله جای پارک و پارکینگ در اطراف حرم است؛ موضوعی که بارها و بارها به عنوان یک مطالبه جدی از سوی تولیت آستان قدس رضوی مطرح شده اما هنوز اقدامی که این کمبودها را جبران کند، از سوی متولیان امر انجام نشده است. حمل و نقل عمومی هم با همه تلاش ها برای ارتقای آن، هنوز نتوانسته است زائران و مجاوران را مجاب کند که به جای خودروی شخصی به سمت استفاده از آن بروند؛ کمبود ناوگان، شلوغی اتوبوس های منتهی به حرم به خصوص در ایام پیک، کمبود واگن های قطارشهری و انتظارهای گاه طولانی برای استفاده از ظرفیت های حمل و نقل عمومی مشهد، تنها بخشی از این چالش های زائران برای رسیدن به حرم مطهر رضوی است. اقداماتی مثل رایگان شدن مترو و اتوبوس در برخی مناسبت‌ها، قابل تقدیر است، اما واقعیت این است که این تصمیم‌ها بیشتر رنگ‌وبوی مقطعی دارند. زائر، به یک شبکه حمل‌ونقل قابل اتکا نیاز دارد.
مسئله اسکان هم حلقه دیگری از همین زنجیره است. هنوز هم بسیاری از زائران برای پیدا کردن محل اقامت مناسب، با دشواری روبه‌رو هستند، به خصوص در حوزه اسکان ارزان قیمت که با وجود تلاش های گسترده طی سال ها، هنوز نیازمند ایجاد ظرفیت های متنوع و جدید در این حوزه به خصوص در نزدیک ترین مکان به حرم مطهر هستیم. وقتی بخش قابل توجهی از انرژی سفر صرف همین مسائل می‌شود، طبیعی است که کیفیت تجربه زیارت تحت تأثیر قرار بگیرد.
همه این مسائل را باید در یک مقوله مهم دید؛ نگاه یکپارچه به زیارت. هنوز هم مدیریت این حوزه بیشتر به‌صورت جزیره‌ای انجام می‌شود؛ هر بخش کار خودش را می‌کند، بدون آن‌که اتصالش به بخش‌های دیگر به‌درستی تعریف شده باشد. در حالی که زیارت، یک زنجیره به‌هم‌پیوسته است؛ از مبدأ حرکت، تا مسیر، تا ورود به شهر، تا جابه‌جایی درون‌شهری و در نهایت اقامت و زیارت. مشهد، به‌عنوان مهم‌ترین مقصد زیارتی کشور، بیش از هر چیز به نگاهی نیاز دارد که زیارت را یک جریان پیوسته ببیند، نه مجموعه‌ای از اقدامات پراکنده. زیارت وقتی کامل می‌شود که زائر، از لحظه حرکت تا زمان بازگشت، احساس کند در یک مسیر منظم و قابل پیش‌بینی قرار دارد.
10 صفحه اول