در شرایط عادی، تشدید اخبار جنگی و افزایش ریسک‌های ژئوپلیتیک معمولاً به رشد قیمت دلار، طلا و سایر دارایی‌های امن در بازار داخلی منجر می‌شود. اما آنچه در روزهای اخیر رخ داد، خلاف این الگوی شناخته‌شده بود. همزمان با جهش قیمت نفت در بازارهای جهانی و بالا گرفتن گمانه‌زنی‌ها درباره درگیری‌های نظامی در منطقه، دلار آزاد، سکه و حتی صندوق‌های طلا در بازار ایران با کاهش قیمت مواجه شدند. این رفتار متناقض پرسشی جدی پیش روی تحلیلگران قرار داده است: چرا در اوج اخبار جنگی، بازار ارز و طلا در داخل عقب نشست؟
بازار جهانی در وضعیت «ریسک انرژی»
در سطح جهانی، واکنش بازارها به اخبار مربوط به تنش در تنگه هرمز تا حد زیادی کلاسیک بود. قیمت نفت برنت در قراردادهای آتی تا سطح ۱۱۴ دلار جهش کرد؛ سطحی که نشان می‌دهد نگرانی از اختلال در عرضه انرژی دوباره به یکی از محورهای اصلی تحلیل بازارها تبدیل شده است. بازار جهانی در واقع یک پیام مشخص مخابره کرد: احتمال ناامن‌شدن مسیرهای انتقال انرژی جدی گرفته شده است، حتی اگر احتمال آغاز یک جنگ تمام‌عیار یا نقض رسمی آتش‌بس هنوز تغییر محسوسی نکرده باشد.
شاخص‌های پیش‌بینی نیز نشان می‌دهد برآورد احتمال حمله نظامی یا توافق سیاسی نسبت به روزهای قبل تغییر معناداری نداشته است. به بیان دیگر، آنچه در بازارهای جهانی بیش از هر چیز برجسته شده، «ریسک انرژی» است؛ یعنی نگرانی از اختلال در جریان عرضه نفت و انرژی، نه لزوماً افزایش قطعی احتمال جنگ.
واگرایی بازار داخلی؛ عقب‌نشینی در دل شوک
در بررسی فضای بازار داخلی اما تصویر متفاوتی دیده می‌شود. این بازار، به‌جای تأثیرپذیری مستقیم از ریسک انرژی ــ ریسکی که می تواند با افزایش نگرانی درباره افت صادرات نفت و فشار بر منابع ارزی، به رشد قیمت دلار منجر شود ــ وارد فاز متفاوتی شده است. دلار در ساعات پایانی بازار دو روز قبل با افت ۴.۵ درصدی از حدود ۱۸۹ به ۱۸۱ هزار تومان عقب نشست و سکه نیز با کاهش ۴.۱ درصدی به ۱۹۹ میلیون تومان رسید.این رفتار را می‌توان نشانه نوعی تعلیق در انتظارات دانست. در چنین شرایطی، بازار به‌جای هجوم به خرید در نرخ‌های بالاتر، در برابر احتمال یک شوک بزرگ‌تر عقب می‌نشیند و بخشی از تقاضای سفته‌بازانه و حتی معاملاتی موقتاً از بازار خارج می‌شود. در واقع، وقتی سطح نااطمینانی به‌طور ناگهانی افزایش می‌یابد، بخشی از فعالان اقتصادی ترجیح می‌دهند تا روشن‌تر شدن چشم‌انداز سیاسی و امنیتی، از ورود به موقعیت‌های جدید خودداری کنند.
فاز «شوک و نیاز به نقدینگی»
در کنار این توضیح، می‌توان رفتار بازار را در چارچوب الگوی رفتاری بازارها در مواجهه با بحران‌های ژئوپلیتیک نیز تحلیل کرد. بر اساس این نگاه که علی محمدی تحلیلگر اقتصادی نیز به آن اشاره کرده، بازارها در مواجهه با بحران‌ها معمولاً سه فاز را طی می‌کنند: پیش از بحران، لحظه شوک و تداوم بحران.
در مرحله نخست، یعنی پیش از وقوع بحران، نااطمینانی و انتظارات تورمی به‌تدریج افزایش می‌یابد و همین موضوع تقاضا برای دارایی‌های امن مانند طلا و ارز را تقویت می‌کند. در این مرحله بازارها معمولاً روندی صعودی را تجربه می‌کنند.
اما با وقوع شوک و آغاز بحران، رفتار بازار می‌تواند به‌طور موقت تغییر کند. در این مرحله، نیاز به نقدینگی افزایش می‌یابد و برخی سرمایه‌گذاران برای ذخیره سود، پوشش تعهدات مالی یا کاهش ریسک، اقدام به فروش بخشی از دارایی‌های خود می‌کنند. این رفتار می‌تواند در کوتاه‌مدت به افت همزمان قیمت برخی دارایی‌ها منجر شود.
ریزش همزمان دلار، طلا و تتر در بازار داخلی طی روزهای اخیر را می‌توان در همین چارچوب تحلیل کرددر مرحله سوم، اگر بحران تداوم پیدا کند، معمولاً جریان نقدینگی بار دیگر به سمت دارایی‌های امن بازمی‌گردد. درمجموع، کاهش همزمان قیمت دلار و طلا در روزهای اخیر را می‌توان نه به‌عنوان نشانه‌ای از فروکش کامل ریسک‌ها، بلکه به‌عنوان واکنش اولیه بازاری دانست که در لحظه شوک، بیش از هر چیز به سمت احتیاط، تعلیق در معامله و افزایش نیاز به نقدینگی حرکت کرده است.