​​​​​​​
کتاب «خیام، چنان که هست» نوشته محمد بقایی (ماکان)، تلاشی پژوهشی برای نزدیک شدن به چهره واقعی عمر خیام نیشابوری است؛ اندیشمندی که نام او قرن‌هاست در میان شاعران، فیلسوفان و دانشمندان جهان می‌درخشد، اما همچنان درباره اندیشه‌هایش پرسش‌های فراوانی مطرح است.بقایی در این اثر می‌کوشد تصویری دقیق‌تر از خیام ارائه دهد و او را از لایه‌های افسانه‌پردازی و برداشت‌های سطحی جدا کند. نویسنده با تکیه بر منابع تاریخی و پژوهش‌های معتبر، زندگی، زمانه و اندیشه‌های خیام را بررسی می‌کند و نشان می‌دهد که چرا این شاعر و ریاضی‌دان بزرگ را می‌توان «معمایی بی‌پاسخ» در تاریخ اندیشه دانست.در بخش‌های مختلف کتاب، موضوعاتی چون ندانم‌گرایی در نگاه خیام، نسبت او با مفهوم تقدیر، نگاهش به خدا، مرگ‌اندیشی، شادمانی و معنای زندگی  بررسی شده است. این مباحث تلاش می‌کنند نشان دهند که رباعیات خیام تنها شعرهایی ساده درباره لذت زندگی نیستند، بلکه لایه‌هایی عمیق از پرسش‌های فلسفی درباره هستی و سرنوشت انسان را در خود دارند.بخش دیگری از کتاب به جایگاه خیام در میان اندیشمندان و شاعران اختصاص دارد.نویسنده همچنین به مسئله اصالت رباعیات خیام می‌پردازد و توضیح می‌دهد که چرا بسیاری از رباعیاتی که به او نسبت داده شده‌اند، از نــــــــــظـــــــر پژوهشگران محل تردید هستند.