​​​​​​​


  پاییز که قدم به کوچه‌باغ‌های کهن مزار می‌گذارد، زمان در این روستای تاریخی متوقف می‌شود؛ جایی که عطر دود هیزم و غلغل دیگ‌های شیره‌پزی، خاطره نسل‌های گذشته را زنده می‌کند. این‎جا در ۵ کیلومتری شهر بجستان، مردمی از تبار رنج و نجابت، آیین نیاکانشان را زنده نگه داشته‌اند. مزار، فقط یک روستا نیست؛ موزه‌ای زنده از تاریخ، فرهنگ و طعم‌های اصیل ایرانی است که این روزها با آیین سنتی شیره پزان به استقبال ثبت جهانی و معرفی بیشتر ظرفیت‌های خود رفته است.به گزارش خراسان، مزار با جمعیتی حدود ۱۱۰۰ نفر، نه‌تنها به خاطر نزدیکی به مرکز شهرستان و قرارگیری در محور مواصلاتی شرق کشور اهمیت دارد، بلکه گنجینه‌ای از آثار ملی ثبت‌شده است. بافت تاریخی ارزشمند این روستا در شرق آن خودنمایی می‌کند؛ بافتی که ردپای تمدن‌های کهن، خانه‌های دستکند و صومعه‌ها را در دل خود جای داده است. نام مزار در سفرنامه‌های تاریخی نیز آمده است؛ چنان‌که ناصرخسرو قبادیانی در سفرنامه خود به فراوانی انگور در این خطه اشاره کرده است.

جادوی مجنگانی در دیگ‌های شیره‌پزی
در این میان، انگور «مجنگانی» شناسنامه اختصاصی این روستا محسوب می‌شود. محصولی که برداشت آن در آبان‌ماه آغاز می‌شود و اگرچه ارقام دیگری چون الوان، بی‌دانه و عسکری و ... نیز در مزار کشت می‌شود، اما مجنگانی داستان دیگری دارد و شیره ناب مزار از جادوی همین انگور به دست می‌آید. برگزاری آیین و جشنواره شیره‌پزان در روستای مزار، حرکتی برخاسته از دل جامعه محلی است که ابعاد گوناگون فرهنگی و اقتصادی دارد.بخشدار مرکزی بجستان درباره این رویداد می‌گوید: این رویداد، پاسداشتی برای هویت، آداب و سنن کهن و تجلیل از زحمات، رنج‌ها و تلاش‌های مردمان نجیب این روستاست. رسول رجایی، با اشاره به ضرورت معرفی این ظرفیت‌ها می‌افزاید: بی‌شک برگزاری چنین رویدادهایی در سطح ملی، گامی استوار در مسیر معرفی ظرفیت‌ها، استعدادها و توانمندی‌های روستای مزار در حوزه‌های گوناگون از جمله صنایع دستی، گردشگری، کشاورزی، دامداری، ابنیه تاریخی و میراث فرهنگی به شمار می‌رود و ما را به هدف ثبت جهانی نزدیک‌تر می‌کند.سید ابوذر شوقی، عضو شورای اسلامی روستای مزار نیز با تأکید بر کیفیت بالای این محصول می‌گوید: جشنی که برگزار شده، به‌طور اختصاصی مختص شیره‌پزان روستای مزار است؛ روستایی که به لطف خاک و اقلیم خود، یکی از باکیفیت‌ترین شیره‌های منطقه را تولید می‌کند.
جادوی خاک معدنی و هنر دست مزاری‌ها
شیره‌پزی در مزار، یک صنعت دستی صرف نیست، بلکه ریشه‌دار در فرهنگ ناملموس کشور است که فنون شیره‌گیری آن در ۴ بهمن ۱۳۹۱ به شماره ۸۳۶ در فهرست میراث ناملموس کشور به ثبت رسیده است.یکی از اهالی روستا درباره مراحل سنتی این کار توضیح می‌دهد: پس از برداشت انگور در آبان‌ماه، خوشه‌ها شسته و آب آن‌ها به وسیله دستگاه گرفته می‌شود. راز اصلی شیره مزار در استفاده از نوعی خاک معدنی مخصوص است؛ این خاک علاوه بر تصفیه و پایین آوردن ناخالصی‌ها، طعم شیره را دلپذیرتر می‌کند. پس از افزودن این خاک، کار پخت در دیگ‌ها آغاز می‌شود تا شیره‌ای غلیظ و اعلا به دست آید.مهدی ذوالفقاری، مدیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی بجستان نیز درباره این جشنواره می گوید:  تاکنون ۷ رویداد از شهرستان بجستان شامل: جشنواره ملی انار، جشن سده جزین، نوروزگاه روستاهای آهنگ، سریده و مزار، جشنواره فرش و گلیم مرندیز و همچنین جشنواره شیره پزان روستای مزار، در تقویم رویدادهای گردشگری ایران به ثبت رسیده است که این مهم گامی مؤثر در جهت حفظ آیین‌های بومی، جذب گردشگر و رونق اقتصاد جوامع محلی به شمار می‌رود.
گفتنی است در پایان این جشنواره ، گواهی‎نامه ثبت جشنواره شیره پزی انگور روستای مزار بجستان که به تازگی در فهرست رویدادهای گردشگری کشور ثبت شده بود، در آیینی رونمایی شد.