شعر فاطمی سال‌ها با زبان مرثیه، روایت مصائب و تصویرهای آشنای مظلومیت حضرت زهرا(س) در تاریخ ادبیات ما حضور داشته است؛ اما آیا این زبان، همچنان می‌تواند با نسل جدید ارتباط برقرار کند؟ نسل زد با تجربه زیسته، دغدغه‌ها و ذائقه ادبی متفاوتی به میدان آمده و شاید بیش از تکرار روایت‌های آشنا، به دنبال کشف ابعاد تازه‌ای از شخصیت حضرت فاطمه(س) باشد؛ از هویت زن و مفهوم مادرانگی تا اندیشه‌های اعتقادی و سیاسی ایشان. در چنین شرایطی، ضرورت بازنگری در زبان و شیوه بیان شعر فاطمی بیش از گذشته احساس می‌شود. آینده این جریان ادبی به توانایی شاعران در عبور از کلیشه‌ها و بازآفرینی مفاهیم فاطمی با زبان و تخیل روز وابسته است. برای بررسی تاریخچه شعر فاطمی در ادبیات فارسی در کشورمان و همچنین بررسی روندی که امروز طی کرده است با سید حسین سیدی، شاعر آیینی و پژوهشگر ادبی گفت و گو کرده ایم.

​​​​​​​
شعر فاطمی از چه دوره تاریخی وارد ادبیات فارسی شد و تا امروز چه مسیری را طی کرده است؟
 اگر بخواهیم سیر تاریخی شعر فاطمی را بررسی کنیم، می‌توان دوران تطور آن را به سه مرحله تقسیم کرد؛ البته این تقسیم‌بندی به تعریف ما از شعر فاطمی بستگی دارد.  به این معنی که اگر این گونه ادبی را صرفاً به بیان مصائب و مظلومیت حضرت زهرا(س) محدود نکنیم و اندیشه و شخصیت ایشان را نیز در نظر بگیریم، می‌توان سه دوره برای آن ترسیم کرد.در دوره نخست، از قرون اولیه پس از اسلام تا چندین قرن بعد، عمده مضامین به رحلت پیامبر(ص) و شهادت حضرت زهرا(س) اختصاص دارد و بیشتر با ابیات پراکنده مواجهیم. در دوره دوم، یعنی عصر صفویه، مضامین و اندیشه‌های مرتبط با حضرت پررنگ‌تر می‌شود. دوره سوم به روزگار معاصر بازمی‌گردد که شعر فاطمی به معنای امروزی آن شکل می‌گیرد و از نظر کیفیت و کمیت به بلوغ بیشتری می‌رسد. در واقع، از نخستین نمونه‌های شعر فاطمی می‌توان به بیت منسوب به دقیقی طوسی اشاره کرد:
«چنان چون من بر او گریم نگرید
ابَر شُبّیر زهرا(س) روز محشر»
در قرن پنجم نیز ناصرخسرو قبادیانی جزو شاعران پیشروی است که در بررسی شعر فاطمی به آثارش استناد می‌شود. پس از او در قرن ششم، حکیم سنایی و در قرن هفتم، سعدی به این حوزه پرداخته‌اند. سعدی می‌گوید:
«کس را چه زور و زهره که وصف علی(ع) کند         
جبار در مناقب او گفته هل اتی»
در قرن هشتم نیز در آثار ابن‌یمین نمونه‌هایی از این مضامین دیده می‌شود و این روند تا دوره معاصر ادامه پیدا می‌کند.
در دوره معاصر ،کدام شاعران را می توان جزو قله نشینان شعر فاطمی به شمار آورد؟
استاد سازگار، استاد شفق ، استاد مؤید و... از چهره‌های شاخص شعر آیینی امروز هستند که آثار متعددی درباره حضرت زهرا(س) سروده‌اند. در سال‌های اخیر نیز شاعرانی مانند حمید رضا برقعی در این حوزه فعالیتی جدی را شروع کرده است .
البته  در میان شاعران معاصر ما با این واقعیت محض رو به رو می شویم که گاهی یک شعر از یک شاعر، به اندازه یک مجموعه در حافظه جمعی مخاطبان ماندگار می‌شود.
 برای نمونه، شعر معروف قدسی مشهدی با مطلع «شکسته بال و پری ز آشیانه می‌بردند
 تنی ضعيف، غريبان به شانه می بردند ». زنده یاد غلامرضا شکوهی اگر چه اشعار زیادی با این مضمون دارد اما دو سروده اش  مشهورتر است  :
«ما ضربدر تمام جهان در برابرش
صفریم اگر حساب کسی می‌شود سرش»
او همچنین در غزلی دیگر می گوید: 
«توان واژه کجا و مدیح گفتن او
قلم قناری گنگی‌ست در سرودن او»
از استاد شفق نیز تک‌بیت‌های ماندگاری در این حوزه باقی مانده است. همچنین باید به سیدحامد حسینی راوش اشاره کنیم که پس از اتفاقی که در زندگی‌اش رخ داد، تمام اشعار خود را به حضرت زهرا(س) تقدیم کرد و دو سه دیوان در مدح ایشان از خود به یادگار گذاشت. یکی از ابیات او که برسنگ  مزارش در قطعه هنرمندان مشهد نیز نوشته شده، این است:
«اگر که مردم و خیرات خواستید کنید
به نام فاطمه زینت دهید حلوا را»
شاعران جوان و به‌ویژه نسل زد ،امروز چه نسبتی با شعر فاطمی برقرار کرده‌اند؟ 
برای مخاطب نسل زد در مواجهه با شعر فاطمی،شاید دیگر صرفاً بیان مصیبت، غم و اندوه و گریه قانع کننده نیست . او دوست دارد هویت زن، مفهوم مادرانگی، شخصیت و سیره حضرت زهرا(س) نیز در شعر بازتاب پیدا کند. نسل جدید به دنبال آن است که اندیشه‌های اعتقادی و سیاسی حضرت فاطمه (س)، از جمله مضامین خطبه فدکیه، با زبانی شاعرانه و به دور از بیان خشک و علمی روایت شود.
در این میان، شعر سپید ظرفیت خوبی برای انتقال این مفاهیم دارد. شاعر باید بتواند با زبانی تازه و متناسب با روزگار ما سخن بگوید. برای نمونه، استاد شفق با بهره‌گیری از استعاره در سروده‌هایش نشان داده است که می‌توان از بیان مستقیم و کلیشه‌ای فاصله گرفت.
به اعتقاد من، پوست‌اندازی در شعر فاطمی ضرورت دارد؛ آینده این جریان به عبور از کلیشه‌ها، استفاده از استعاره و بازآفرینی مفاهیم در قالب زبان و تخیل امروز 
 وابسته است. اتفاقی که می‌تواند شعر فاطمی را به مخاطبان نسل جدید نزدیک‌تر کند.

 غلامرضا شکوهی 



ما ضربدر تمام جهان در برابرش... 
صفریم اگر حساب کسی می‌شود سرش 
بالاتر از خیال جهان است و عاجز است 
جنگل اگر قلم شود و دشت دفترش
 از هیئت تصوّر اشعار برتر است
 کی می‌رسد تخیل تشنه به کوثرش 
از چیست روشنای دوعالم که این‌چنین
 شمس و قمر گزیده سرانگشت باورش
 این هرم نور از نفس کیست کز فراق 
می‌سوزد از فروغ تو جبریل هم پرش 
خورشید هر سپیده که از شرق می‌دمد 
زانو زند به مقبره‌ی نورگسترش
 یک روی سکّه‌اش، گل خورشید مصطفاست 
ضرب است روی ماه علی، روی دیگرش 

سید رضا مؤید





اشکی بُود مرا که به دنیا نمی دهم 
این است گوهری که به دریا نمی دهم
 گر لحظه ای وصال حبیبم شود نصیب
 آن لحظه را به عمر گوارا نمی دهم 
عمری بود که گوشه نشین محبتم
 این گوشه را به وسعت دنیا نمی دهم 
در سینه ام جمال علی نقش بسته است
 این سینه را به سینه ی سینا نمی دهم 
تا زنده ام ز درگه او پا نمی کشم
 دامان او ز دست تمنا نمی دهم







 سرمایه ی محبت زهراست دین من
 من دین خویش را به دو دنیا نمی دهم
 گر مهر و ماه را به دو دستم نهد قضا 
یک ذره از محبّت زهرا نمی دهم
 امروز بزم ماتم زهرا بهشت ماست 
این نقد را به نسیه ی فردا نمی دهم
 در سایه ی رضایم و همسایه ی رضا 
این سایه را به سایه ی طوبی نمی دهم 


محمد جواد غفورزاده شفق



ياری ز که جويد؟ دلِ من، يار ندارد
 يک محرم و يک رازنگهدار ندارد! 
با ديدن سوزِ دلِ من در چمن و باغ 
با داغ دل لاله، کسی کار ندارد
 بايد سر و کارش طرف چاه بيفتد 
يوسف که در اين شهر، خريدار ندارد 
از گريۀ پنهان علی در دل شب‌ها
 پيداست که دل دارد و دلدار ندارد
 در گلشن آتش‌زدۀ عصمت و ايثار
 پرپرشدن غنچه که انکار ندارد 
با فضه بگوييد بيايد، که در اين باغ 
نيلوفر بيمار، پرستار ندارد 
بر حاشيۀ برگ شقايق بنويسيد:
گل، تاب فشار در و ديوار ندارد

 برشی از شعر  حامد‌ عسکری 



 گزارش می‌نویسد: قتل با جسمی گران بوده 
و مقتوله، زنی که ظاهراً خیلی جوان بوده
 گزارش می‌نویسد: با لگد در را شکستند و 
و مقتوله همان دم اتفاقاً پشت آن بوده
 گزارش می‌نویسد: بار شیشه داشته آن زن 
گزارش می‌نویسد: زخم و تاول توأمان بوده -
 دری بوده‌ست با گل‌میخ‌هایی، جای جای آن
 گزارش می‌نویسد: میخِ در هم خون‌چکان بوده 
گزارش گریه کرده خط به خط از غربت شویش
 گزارش شرم دارد که بگوید میخ و پهلویش -
 گزارش می‌نویسد: «زن که دست از در رها کرده 
گزارش می‌نویسد؛ زن کنیزش را صدا کرده
«مرورش می‌کنم هربار، با اندوه از اول
 نمی‌دانم چه بود این‌ها؟ گزارش بود یا مقتل؟!؟ 




بمیرم این خطش که سال‌ها اندوهِ جان بوده
 جوان بوده، جوان بوده؛ چرا پس قامتش همچون 
کمان بوده؟ 
 چگونه زنده‌ام، از خواندن این روضه‌های تو 
چگونه من نمردم، از غم واغربتای تو 
تو برگشتی به آنجایی که اهلش بوده‌ای خانم
 و حیدر یکه و تنهاست بین بچه‌های تو 
 کسی نگذاشت «جانم» پشت اسمش بعد پروازت
 دلیل گریه‌های او، مرور خنده‌های تو
 اذان گفتند؛ پس این بیت‌ها ختم به‌خیراند و 
خوشم با چند رکعت نوکری ام در عزای تو
 همه عمرم اگر پرسید هرکس کار و بارم چیست
 سرم بالاست مادر که گدای تو، گدای تو...