شوک نان
ازانحراف یارانه تا طرح چراغ خاموش مدیریت مصرف آرد؛چرا تعیین«مصرف متعارف» نان بدون ملاحظه سبد هزینه فقرا پرخطراست؟نویسنده: امینی
مترجم:
گزارشهای رسانهای نشان میدهد طرح «مدیریت خرید نان» وزارت کشور، بیسروصدا روی کارتخوانهای نانواییهای استانهای مرکزی،خوزستان وزنجان فعال شده است؛ اجرایی ناگهانی که برخی رسانهها ازآن با عنوان «سهمیهبندی پنهانی» یادکردند. درحالی که مسئولان استانی ابتدا سهمیهبندی را انکار میکردند، جزئیات منتشرشده ازتعیین سقف ماهانه حدود ۸ کیلوگرم آرد برای هرفرد خبرمیدهد.دراین راستا پایگاه جماران نرخ یارانهای ۲۳۰۰ تومان و نرخ آزاد۱۲هزار و۶۵۰ تومان ــ بیش از پنج برابرنرخ یارانهای ــ را ذکرکرده و البته تصریح کرده که واحد دقیق این ارقام و مبنای اعمال آن ها در این گزارشها بهروشنی توضیح داده نشده و نبایدآن ها را بیتوضیح، قیمت هر قرص نان تلقی کرد.
داده هایی درباره انحراف یارانه نان
توجیه سیاستگذاری درخصوص این طرح بردادههای قابلتأملی استواراست:براساس گزارشهای منتشرشده، ۵ درصد ازکارتهای بانکی حدود ۳۵ درصد ازکل نان کشور را خریداری میکنند. همچنین گزارشهایی درباره مصرف ماهانه حدود ۵ تن نان توسط یک خانوارمنتشرشده است. این ارقام نشان میدهد بخشی ازیارانه آرد ممکن است به جای سفره خانوار، به دامداریها، مرغداریها و دیگر مصارف غیرخانگی اختصاص پیدا کند. ازمنظر اقتصادی، جلوگیری ازاین انحراف و هدفمندکردن یارانه آرد قابل دفاع است. اما چرا این طرح با واکنش منفی وگزارشهایی ازشکلگیری صف دراستانهایی که بهطورآزمایشی درگیرآن شدهاند، روبهرو شد؟ پاسخ را باید درشیوه اجرا و اطلاعرسانی جست وجوکرد.
هشدار؛ نان در سبد فقرا سنگینتراست
بااین حال یکی ازمهم ترین نگرانی ها درباره این طرح، بی توجهی احتمالی به تفاوت الگوی مصرف نان دردهکهای درآمدی است.دادههای مرکزآمارایران تصویرروشنی ازاین موضوع ارائه میکند.
برپایه برآوردهای مربوط به سبد هزینه خانوار در سال۱۴۰۰، سهم گروه نان و غلات از سبد هزینه دهک اول ۹٫۸۸ درصد بوده است؛ این سهم دردهک دهم به ۴٫۶۷ درصد میرسد. به بیان دیگر، سهم نان و غلات در سبد هزینه دهک اول بیش از دو برابردهک دهم است. از سوی دیگر، آمارهای سال ۱۴۰۴ نشان میدهد متوسط هزینه ماهانه نان یک خانوار شهری در دهک دهم حدود ۳۸۰ هزار تومان و در دهک اول حدود ۱۵۷ هزار تومان بوده است؛ یعنی دهک دهم حدود ۲٫۴ برابردهک اول برای نان هزینه میکند. این دو دسته داده در کنارهم نشان میدهندکه نان وغلات، از نظر سهمی که در سبد هزینه دارند، برای خانوارهای کمدرآمد اهمیت بسیار بیشتری دارد.
این داده ها هشدارمیدهندکه خطا درتعیین مرزهای «مصرف متعارف» واعمال نرخ آزاد میتواند فشار بیشتری بر اقشارآسیبپذیر واردکند. خانوارهای کمدرآمد، ازیک سوسهم بالاتری از هزینههای خوراکی خود را صرف نان میکنند و الگوی غذاییشان به نان وابستهتر است وازسوی دیگرقدرت خرید محدودی دارند.بنابراین، امکان جایگزینکردن اقلام دیگر در سبد غذایی برای آنها عملاً وجود ندارد یا بسیار دشوار است. در چنین شرایطی، هرگونه ابهام درباره سقف خرید یا نحوه محاسبه نرخ آزاد میتواند معیشت این دهکها را بطور فزاینده ای تحت فشار قرار دهد.
10 صفحه اول
پربازدیدترین اخبار


