هشدار سوگند  به  ما  !

واکاوی مرگ غم انگیز دانش آموز 16 ساله کرمانشاهی، به ما  هشدار داد که جامعه نیازمند بازنگری همزمان در سیاست‌های حمایتی، عملکرد مدارس و آموزش خانواده‌هاست

نویسنده: صادق غفوریان

مترجم:

مرگ سوگند صیادی، دانش‌آموز ۱۶ ساله کرمانشاهی که این روزها در رسانه‎ها زیاد از آن صحبت می شود، فراتر از یک پرونده قضایی، پرسشی جدی درباره چگونگی حمایت از نوجوانان را پیش می‌کشد؛ آیا خانواده، مدرسه و نهادهای مسئول توانسته‌اند در لحظات حساس، پناه و پشتوانه‌ای امن برای آنان باشند؟ پاسخ به این پرسش، ما را به زنجیره‌ای از مسئولیت‌ها می‌رساند؛ از کیفیت رابطه والدین و فرزندان و رعایت حقوق نوجوانان، تا نقش مدرسه، نهادهای حمایتی و قانون. هر حلقه‌ای که در این زنجیره از کار بیفتد، ممکن است نوجوانی را که به حمایت نیاز دارد، در برابر بحرانی جبران‌ناپذیر تنها بگذارد.

​​​​​​​
ماجرای سوگند
براساس گزارش رسانه ها، سوگند پس از بروز تنش‌ها و اتفاقاتی در مدرسه و خانواده، از طبقه پنجم ساختمان محل سکونت خود سقوط کرد و جان باخت. پدر او با اتهاماتی از جمله ضرب‌وجرح و مدیر مدرسه با اتهام قصور و سهل‌انگاری در پیگیری مسائل سوگند بازداشت شده‌اند. دادستانی کرمانشاه اعلام کرده که فرضیه‌های مختلف، از جمله قتل یا خودکشی، در دست بررسی است. پدر سوگند تاکنون نقشی در مرگ دخترش را نپذیرفته و گفته است، او بر اثر حادثه سقوط فوت کرده است. بنابراین، تا پیش از تکمیل تحقیقات و صدور حکم قطعی، هیچ‌یک از اتهامات را نمی‌توان اثبات‌شده دانست.بااین‌حال، مسئولیت اجتماعی جامعه در انتظار نتیجه نهایی پرونده متوقف نمی‌ماند. پرسش اصلی این است که پیش از سقوط سوگند چه اتفاقاتی رخ داد و آیا امکان جلوگیری از رسیدن بحران به نقطه پایانی وجود داشت؟
 مدرسه؛ نخستین پناهگاه یا حلقه مفقوده؟
مرور برخی گزارش ها حاکی از آن است که سوگند از واکنش پدرش هراس داشته و در روز حادثه نیز در مدرسه مقابل سایر دانش آموزان مورد خشونت قرار گرفته است. صحت جزئیات این روایت‌ها باید در تحقیقات قضایی روشن شود؛ اما حتی احتمال وقوع چنین وضعیتی، مسئولیت حرفه‌ای مدرسه را به مسئله‌ای جدی تبدیل می‌کند.
مدرسه فقط محل درس و مشق نیست
 اگر کارکرد مدرسه، صرفا جایی برای درس و مشق و چهار فرمول ریاضی و فیزیک نباشد، احتمالا می تواند به موقع در شرایط دخترانی همچون سوگند، موثر و مفید باشد. دکتر رضا شیخی، روان‎شناس، در این باره می گوید، مدرسه در کنار وظیفه آموزشی، مسئولیت حمایت روانی و اجتماعی از دانش‌آموزان را نیز برعهده دارد. به گفته او، مدیران و معلمان به‌دلیل ارتباط مستمر با نوجوانان می‌توانند نشانه‌هایی مانند اضطراب، گوشه‌گیری، افت تحصیلی، تغییر رفتار یا ترس از والدین را زودتر تشخیص دهند و در صورت مشاهده آن‌ها، موضوع را به مشاور یا نهادهای حمایتی ارجاع دهند. از این منظر، اگر دانش‌آموزی از واکنش والدین ابراز نگرانی کند، مدرسه باید پیش از هر اقدامی احتمال خطر را ارزیابی کند و برای حفظ امنیت او، از مسیرهای تخصصی و با رعایت محرمانگی کمک بگیرد.
آموزش و پرورش مسئول است
شیخی همچنین با اشاره به قانون حمایت از اطفال و نوجوانان گفته است: این قانون، آموزش‌وپرورش، مدیران و معلمان را به شناسایی و معرفی دانش‌آموزان در معرض خطر به نهادهای حمایتی و قضایی مکلف می‌کند. بنابراین، رخ‌دادن حادثه خارج از مدرسه، به‌تنهایی پاسخگوی پرسش درباره نحوه عمل مدرسه در مراحل پیش از آن نیست. بازداشت مدیر مدرسه نیز اتهام را اثبات نمی‌کند؛ اما بررسی این پرسش را ضروری می‌سازد که آیا نشانه‌های احتمالی خطر به‌موقع شناسایی و برای حمایت از دانش‌آموز اقدام شده است یا نه. داوری درباره قصور احتمالی، در نهایت با مرجع قضایی است.
 شکاف نسلی و کم رنگی گفت‌وگو
وجه عمیق‌تر ماجرای مرگ سوگند، از بحران ارتباط میان والدین و فرزندانشان حکایت می کند. نوجوان امروز در جهانی متفاوت از نسل والدین خود زندگی می‌کند؛ جهانی که شبکه‌های اجتماعی، ارتباطات گسترده، تغییر سبک زندگی و تعریف تازه‌ای از دوستی و هویت بر آن اثر گذاشته است. بسیاری از والدین، اما همچنان می‌کوشند مسائل این نسل را با الگوهای اقتدارگرایانه گذشته مدیریت کنند.
این تفاوت به‌خودی‌خود فاجعه‌آفرین نیست. بحران از جایی آغاز می‌شود که گفت‌وگو جای خود را به بازجویی، تهدید، تحقیر یا تنبیه بدنی می‌دهد. نوجوانی که احساس کند شنیده نمی‌شود، ناچار مشکلاتش را پنهان می‌کند. والدین نیز با مشاهده پنهان‌کاری، کنترل را افزایش می‌دهند و چرخه‌ای از بی‌اعتمادی شکل می‌گیرد. در چنین فضایی، یک اختلاف معمولی می‌تواند به خشونتی ویرانگر تبدیل شود.
اگر خانواده مهارت نداشته باشد...
پذیرش تغییرات نسلی به معنای کنارگذاشتن مسئولیت تربیتی نیست؛ بلکه یعنی والدین به‌جای اقتدار مطلق، از گفت‌وگو، اقناع، مرزبندی منطقی و کمک تخصصی استفاده کنند. خانواده‌ای که مهارت حل تعارض ندارد، حتی با نیت حمایت از فرزند ممکن است او را به سوی انزوا و ناامیدی سوق دهد.
اورژانس اجتماعی؛ ظرفیتی که فعال نشد
بهزیستی کرمانشاه اعلام کرده است هیچ تماسی درباره قرارگرفتن سوگند در معرض خشونت با سامانه ۱۲۳ یا خط مشاوره ۱۴۸۰ ثبت نشده است. این واقعیت یک خلأ مهم را نشان می‌دهد؛ ظرفیت مداخله وجود داشته، اما سازوکار فعال‌کردن آن عمل نکرده است.
مشاور؛ نه نیروی تشریفاتی
کمبود مشاور، روان‌شناس و مددکار اجتماعی در مدارس یکی از نقاط ضعف ساختاری نظام آموزشی است.
 صادق حسین‌زاده ملکی، معاون پرورشی و فرهنگی وزارت آموزش و پرورش چهارشنبه گذشته از فعالیت حدود ۱۸ هزار مشاور و ۴۸ هزار مربی پرورشی در مدارس کشور به ایرنا خبر داد و گفت: «تعداد مشاوران و مربیان پرورشی موجود باید به میزان قابل توجهی افزایش پیدا کند و برآورد ما این است که برای پاسخگویی مناسب به نیاز مدارس، دست‌کم به ۲ برابر شدن نیروی فعلی نیاز خواهیم داشت.»
این کمبود در شرایطی است که اقتضائات کنونی جامعه ما، نیاز به مشاور و مربی با دانش پرورشی را در مدارس دوچندان کرده است. 
15 سال بلاتکلیفی یک لایحه حمایتی
این پرونده همچنین ضرورت تعیین تکلیف قوانین حمایتی، از جمله لایحه پیشگیری از آسیب‌دیدگی زنان و ارتقای امنیت آنان در برابر سوءرفتار را یادآوری می‌کند؛ لایحه‌ای که با وجود حدود 15 سال بحث و رفت‌وآمد میان نهادها، هنوز به نقطه نهایی و اجرایی نرسیده است. تأخیر طولانی در تصویب و اجرای سازوکارهای حمایتی، پیام روشنی دارد؛ رفتارهایی از این قبیل همچنان بیش از آنکه پیشگیری شود، پس از وقوع پیگیری می‌شود.
مرگ سوگند چند تکلیف ایجاد کرده است:
1- برای رسانه ها که رسیدگی به چنین پرونده هایی را در مسیر منطقی قرار دهند و بی جهت، شلوغ بازی نکنند.
2-برای نهاد حکمران که حواسش به ایجاد زیرساخت مشاوره های موثر در مدارس  باشد.
3-برای  نهادهای مسئول در جهت آموزش مهارت های گفت وگو و ارتباط موثر به خانواده ها. 
10 صفحه اول