«شیوه نگارش» کتابی که کمتر دیده شد!

به مناسبت درگذشت مرتضی کاخی،شاعر،نویسنده و پژوهشگر نامدار خراسانی نگاهی گذرا به برخی آثار او داشته ایم

نویسنده: علیرضا حیدری

مترجم:


از نسلی بود که مانند شادروان مهدی اخوان‌ثالث، شفيعي‌كدكنی، محمود دولت‌آبادی و محمد‌رضا شجريان در دهه 30 خورشيدی به بعد، از خراسان به پايتخت رفتند و هركدام بخشی از فرهنگ و هنر و ادبیات این دیار را نمایندگی کردند.
مرتضی کاخی که در خبری غافلگیرانه و دیرهنگام کوچ ابدی‌اش را شنیدیم، ادیب و پژوهشگری نامبردار بود که «روشن‌تر از خاموشی» (گزیده شعر امروز ایران ۱۳۵۷ –۱۳۰۰)، «آنتولوژی شعر معاصر ایران»، «باغ بی‌برگی» (یادنامه مهدی اخوان ثالث)، «قدر مجموعه‌ گل» (برگزیده‌ای از غزل فارسی از آغاز تا امروز همراه با شرح و توضیح)، «گفت‌وگوی شاعران: مهدی اخوان ثالث، احمد شاملو، فروغ فرخزاد، سهراب سپهری، م. آزاد تهرانی» و همچنین «صدای حیرت بیدار؛ گفت‌وگوهای مهدی اخوان ثالث» از جمله آثار اوست.
آنچه موضوع سخن این نوشته است، اثر دیگری از آن زنده‌یاد است: «شیوه نگارش». این کتاب با موضوع درست‌نویسی تدوین شده است و در نگاه نخست، آدمی را یاد «غلط ننویسیم» استاد نجفی می‌اندازد که می‌توان گفت هردو محصول دهه 70 بود. شباهت نوع پژوهش را هم باید به این ـ تقریباً ـ همزمانی افزود. در هر دو اثر نوعی واژه‌یابی‌های پربسامد را می‌یابیم که با توضیحاتی درست و نادرست آن را بنا بر زبان معیار ارائه می‌دهند. «غلط ننویسیم» را مرکز نشر دانشگاهی منتشر کرد و «شیوه نگارش» را امیرکبیر. دغدغه هردو هم بررسی و توضیح غلط‌های رایج بود، به‌ویژه در حوزه نشر.زنده‌یاد کاخی در مقدمه کتاب می‌نویسد: «هدف از تدارک شیوه‌نامه حاضر، نخست آن است که تازه‌ترین نظرهای مشترک و مستدلی که در قلمرو نگارش خط فارسی توسط صاحب‌نظران ابراز شده است، گردآوری شود. دو دیگر آن که مؤلفان، مترجمان، ویراستاران و نسخه‌پردازان محترم، به‌ویژه آن‌ها که با مؤسسه امیرکبیر همکاری دارند، با رعایت این نکات گام مثبت دیگری در راه کاستن از دامنه تشتت و آشفتگی موجود به امید یکدست شدن رسم‌الخط فارسی بردارند.»

​​​​​​​
این مقدمه نشان می‌دهد که نگاه کاخی فراتر از درست و نادرست کلمات و اصطلاحات بوده است و به‌منظور یکدست‌نویسی ـ که از ضرورت‌های جدی حوزه ویرایش است ـ دست به انتشار ـ «شیوه نگارش» زده است. به همین دلیل متن این کتاب علاوه‌بر آن بخشی که شباهتی با «غلط ننویسیم» دارد، به مواردی چون رسم‌الخط، نشانه‌گذاری‌ها و نکته‌هایی درباره ویرایش و نسخه‌پردازی و تألیف کتاب و مقاله هم می‌پردازد.«شیوه نگارش» با همه ویژگی‌هایش کمتر دیده شد! شاید یک دلیل اصلی آن این بود که هدفش چاپ شیوه‌نامه برای یک مؤسسه بود و شاید هم چاپ کتاب‌های دیگری از این دست و به‌ویژه «دستور خط فارسی» بی تأثیر نبود.
10 صفحه اول