کودک و نوجوان با نویسنده تعارف ندارد!
گپوگفتی با «نیلوفر نیکبنیاد» نویسنده کتابهای کودک و نوجوان که این روزها اثر تازهاش در پیشخوان کتابفروشیهاست. او از مسیر نویسندگی برای این گروه سنی میگویدنویسنده: اکرم انتصاری | روزنامه نگار
مترجم:
وقتی به قفسه کتابهای کودک و نوجوان میرسیم اولین چیزی به چشممان میآید رنگ و طراحیهای هیجانانگیز کتابهای این بخش است. اما موضوع مهمی که نباید آن را در طرح و تصویرسازیها و رنگها فراموش کنیم، اهمیت به نویسنده کتاب است. حتما میدانید نوشتن برای گروه سنی کودک و نوجوان با نوشتن برای بزرگسال زمین تا آسمان تفاوت دارد. اگر دوست دارید بدانید در این مسیر چطور باید قدم بردارید بهتر است با ما همراه شوید و این گپوگفت را بخوانید.
یادتان میآید که اولین تلاشتان برای نوشتن چطور اتفاق افتاد؟
نمیتوانم اسمش را تلاش بگذارم چون از همان زمان که خیلی کوچک بودم درباره اشیا و آدمهای اطرافم خیلی خیالپردازی میکردم و وقتی سواد خواندن و نوشتن پیدا کردم این خیالپردازیها را مینوشتم. برای مثال در خانه هر چیزی میدیدم از یک تکه پارچه، یک صندلی، یک ظرف، داستانی را در ذهنم سرهم میکردم. کاری نبود که برایش زحمت بکشم، خسته بشوم و بخواهم تلاش زیادی بکنم تا به آن برسم. خیالپردازی و نوشتن برایم یک فعالیت لذتبخش بازیگونه بود که در همه لحظات زندگیام داشتم آن را انجام میدادم.
چه شد که به نوشتن در حوزه کودک و نوجوان علاقهمند شدید؟
زمانی که نوجوان بودم فعالیتم را در زمینه نوشتن جدیتر کردم؛ به صورت همکاری به شکل داوطلبانه و افتخاری با نشریات. آثارم را میفرستادم که چاپ شود و یک خرده که پیش رفتم شروع کردم به مطالعه و جدیتر خواندن و نوشتن در حوزه ادبیات بزرگسال. کمی که گذشت به جای این که به اصطلاح در هر شاخهای سرکی بکشم یک خرده با خودم کلنجار رفتم و فکر کردم به جای شعر و ترجمه و نوشتن بزرگسال و کودک، یک حوزه را انتخاب کنم و در آن تخصصیتر پیش بروم. آن زمان مطالعاتم در زمینه کودک و نوجوان بیشتر بود و آن را انتخاب کردم. البته علاقه بیشتری هم داشتم برای این گروه سنی بنویسم، واکنشهایشان بیشتر خوشحالم میکرد چون واکنشهای واقعیتری از مخاطبها میگرفتم.
وقتی میخواهید یک کتاب را برای نوجوانها بنویسید، چه مواردی را رعایت میکنید که نوجوانها با آن ارتباط برقرار کنند؟
مهمترین چیزی که باید در نظر بگیریم نزدیک بودن به دنیای آنهاست. در نسل الان، دنیای نوجوانها خیلی با نسل بزرگ سال فاصله گرفته است و نمیتوانیم مثل قدیم با توجه به تجربه نوجوانیهای خودمان برای نوجوانهای الان، اثر خلق کنیم. یعنی میتوانیم ولی مورد پذیرش و استقبال آنها واقع نمیشود و شاید بهنظرشان قدیمی و غیرقابل باور باشد. برای همین سعی میکنم با نوجوانها به شکلهای مختلف در ارتباط باشم؛ گاهی با آنها کلاس و کارگاههای مختلفی دارم یا صرفا اگر نوجوانی را میبینم سعی میکنم به دایره لغاتش، علایقش، تخیلات و تصوراتش نزدیک شوم و ارتباط بهتر و تنگاتنگتری با نوجوان امروزی داشته باشم تا بتوانم از آن در آثارم استفاده کنم.
در کتاب «زنان و مردانی که ایران را ساختند» به سراغ مهلقا ملاح رفتید. چرا او را انتخاب کردید؟
چند سالی است نشرها و نویسندههای مختلف آثاری را درباره افراد موفق ایرانی مینویسند و منتشر میکنند. وقتی نوشتن این کتاب را به من پیشنهاد کردند گزینههای زیادی داشتم ولی چون خودم دغدغه محیطزیست دارم؛ به عنوان خانم نویسنده که در این حوزه کار میکند دلم میخواست درباره یکی از خانمها بنویسم. این شد که این دو دغدغه را با هم یکی کردم. درباره مهلقا ملاح نوشتم چون از بدو تولدش زندگیاش به طبیعت گره خورده بود و در عین حال با فعالیتهای مفید و موثر محیطزیستیاش، کمتر شناخته شده بود.
از شیرینی و چالشهای نویسندگی کودک و نوجوان برایمان بگویید.
کودک و نوجوان خیلی واکنشهای واقعی نسبت به اثر شما دارند. اگر خوششان بیاید راستش را میگویند و اگر هم نه، باز راستش را میگویند. وقتی برای بزرگ سال مینویسی این اتفاق کمتر میافتد چون هر بزرگ سال تعدادی دوست و رفیق دارد که بر اساس بعضی روابط از آثار آدم تعریف میکنند ولی کودک و نوجوان تعارف ندارد. چه شما را ببیند، چه در شبکههای مجازی و هر راه ارتباطی که داشته باشند میآید و نظرش را میگوید. وقتی از اثر شما تعریف میکند آدم خیلی خوشحال میشود و میگوید این تعریف واقعی است و کیف میکند. وقتی هم انتقادی میکنند با این که واقعی است آدم دلش میگیرد و میگوید کاش این ایرادها را نداشتم و یک اثر مطابق میل بچهها تولید میکردم.
برای نوجوانهایی که به نوشتن علاقه دارند اما نمیدانند از کجا باید شروع کنند، توصیهای دارید؟
دو نکته هست شاید کلیشه ای به نظر برسد اما از گذشتههای دور تا امروز بهترین توصیه برای نوشتن و شروع کردن است. خوب دیدن و زیاد خواندن. کتاب خواندن خیلی خیلی زیاد موثر است دایره لغاتشان را افزایش میدهد و آنها را با دنیاهایی که در زندگی واقعی نمیتوانند تجربه کنند، آشنا میکند. چیزی که این روزها خیلی کم شده است، خوب دیدن است. بهنظرم کودکان و نوجوانانی که دوست دارند بنویسند زیاد کتاب بخوانند و خوب به دنیای اطرافشان نگاه کنند. مهمترین کار همین است و تاثیر این دو را هیچ کدام از کلاسها و کارگاههای نویسندگی نمیتواند داشته باشد.
یادتان میآید که اولین تلاشتان برای نوشتن چطور اتفاق افتاد؟
نمیتوانم اسمش را تلاش بگذارم چون از همان زمان که خیلی کوچک بودم درباره اشیا و آدمهای اطرافم خیلی خیالپردازی میکردم و وقتی سواد خواندن و نوشتن پیدا کردم این خیالپردازیها را مینوشتم. برای مثال در خانه هر چیزی میدیدم از یک تکه پارچه، یک صندلی، یک ظرف، داستانی را در ذهنم سرهم میکردم. کاری نبود که برایش زحمت بکشم، خسته بشوم و بخواهم تلاش زیادی بکنم تا به آن برسم. خیالپردازی و نوشتن برایم یک فعالیت لذتبخش بازیگونه بود که در همه لحظات زندگیام داشتم آن را انجام میدادم.
چه شد که به نوشتن در حوزه کودک و نوجوان علاقهمند شدید؟
زمانی که نوجوان بودم فعالیتم را در زمینه نوشتن جدیتر کردم؛ به صورت همکاری به شکل داوطلبانه و افتخاری با نشریات. آثارم را میفرستادم که چاپ شود و یک خرده که پیش رفتم شروع کردم به مطالعه و جدیتر خواندن و نوشتن در حوزه ادبیات بزرگسال. کمی که گذشت به جای این که به اصطلاح در هر شاخهای سرکی بکشم یک خرده با خودم کلنجار رفتم و فکر کردم به جای شعر و ترجمه و نوشتن بزرگسال و کودک، یک حوزه را انتخاب کنم و در آن تخصصیتر پیش بروم. آن زمان مطالعاتم در زمینه کودک و نوجوان بیشتر بود و آن را انتخاب کردم. البته علاقه بیشتری هم داشتم برای این گروه سنی بنویسم، واکنشهایشان بیشتر خوشحالم میکرد چون واکنشهای واقعیتری از مخاطبها میگرفتم.
وقتی میخواهید یک کتاب را برای نوجوانها بنویسید، چه مواردی را رعایت میکنید که نوجوانها با آن ارتباط برقرار کنند؟
مهمترین چیزی که باید در نظر بگیریم نزدیک بودن به دنیای آنهاست. در نسل الان، دنیای نوجوانها خیلی با نسل بزرگ سال فاصله گرفته است و نمیتوانیم مثل قدیم با توجه به تجربه نوجوانیهای خودمان برای نوجوانهای الان، اثر خلق کنیم. یعنی میتوانیم ولی مورد پذیرش و استقبال آنها واقع نمیشود و شاید بهنظرشان قدیمی و غیرقابل باور باشد. برای همین سعی میکنم با نوجوانها به شکلهای مختلف در ارتباط باشم؛ گاهی با آنها کلاس و کارگاههای مختلفی دارم یا صرفا اگر نوجوانی را میبینم سعی میکنم به دایره لغاتش، علایقش، تخیلات و تصوراتش نزدیک شوم و ارتباط بهتر و تنگاتنگتری با نوجوان امروزی داشته باشم تا بتوانم از آن در آثارم استفاده کنم.
در کتاب «زنان و مردانی که ایران را ساختند» به سراغ مهلقا ملاح رفتید. چرا او را انتخاب کردید؟
چند سالی است نشرها و نویسندههای مختلف آثاری را درباره افراد موفق ایرانی مینویسند و منتشر میکنند. وقتی نوشتن این کتاب را به من پیشنهاد کردند گزینههای زیادی داشتم ولی چون خودم دغدغه محیطزیست دارم؛ به عنوان خانم نویسنده که در این حوزه کار میکند دلم میخواست درباره یکی از خانمها بنویسم. این شد که این دو دغدغه را با هم یکی کردم. درباره مهلقا ملاح نوشتم چون از بدو تولدش زندگیاش به طبیعت گره خورده بود و در عین حال با فعالیتهای مفید و موثر محیطزیستیاش، کمتر شناخته شده بود.
از شیرینی و چالشهای نویسندگی کودک و نوجوان برایمان بگویید.
کودک و نوجوان خیلی واکنشهای واقعی نسبت به اثر شما دارند. اگر خوششان بیاید راستش را میگویند و اگر هم نه، باز راستش را میگویند. وقتی برای بزرگ سال مینویسی این اتفاق کمتر میافتد چون هر بزرگ سال تعدادی دوست و رفیق دارد که بر اساس بعضی روابط از آثار آدم تعریف میکنند ولی کودک و نوجوان تعارف ندارد. چه شما را ببیند، چه در شبکههای مجازی و هر راه ارتباطی که داشته باشند میآید و نظرش را میگوید. وقتی از اثر شما تعریف میکند آدم خیلی خوشحال میشود و میگوید این تعریف واقعی است و کیف میکند. وقتی هم انتقادی میکنند با این که واقعی است آدم دلش میگیرد و میگوید کاش این ایرادها را نداشتم و یک اثر مطابق میل بچهها تولید میکردم.
برای نوجوانهایی که به نوشتن علاقه دارند اما نمیدانند از کجا باید شروع کنند، توصیهای دارید؟
دو نکته هست شاید کلیشه ای به نظر برسد اما از گذشتههای دور تا امروز بهترین توصیه برای نوشتن و شروع کردن است. خوب دیدن و زیاد خواندن. کتاب خواندن خیلی خیلی زیاد موثر است دایره لغاتشان را افزایش میدهد و آنها را با دنیاهایی که در زندگی واقعی نمیتوانند تجربه کنند، آشنا میکند. چیزی که این روزها خیلی کم شده است، خوب دیدن است. بهنظرم کودکان و نوجوانانی که دوست دارند بنویسند زیاد کتاب بخوانند و خوب به دنیای اطرافشان نگاه کنند. مهمترین کار همین است و تاثیر این دو را هیچ کدام از کلاسها و کارگاههای نویسندگی نمیتواند داشته باشد.
10 صفحه اول


