​​​​​​​
بازار ارز تهران این روزها حال و هوایی متفاوت دارد. بعد از جهش شدید قیمت دلار تا نزدیکی ۱۹۰ هزار تومان، حالا بازار وارد فاز تازه‌ای شده است؛ فازی که در آن نه‌تنها قیمت‌ها عقب نشسته‌اند بلکه شکل معامله هم تغییر کرده است. در حالی که دلار در کانال‌های تلگرامی حدود ۱۸۱ هزار تومان قیمت می‌خورد، در کف بازار فردوسی داستان دیگری جریان دارد؛ جایی که برخی معامله‌ها با قیمتی بسیار پایین‌تر و با یک ابزار عجیب انجام می‌شود: تراول‌های ۱۰۰ هزار تومانی آبی‌رنگ و کوچک.
فردوسی دوباره آرام شد
میدان فردوسی و خیابان منوچهری این روزها شباهت زیادی به روزهای آرام بازار قبل از جنگ پیدا کرده‌اند. فروشنده‌ها قدم‌به‌قدم در پیاده‌روها ایستاده یا نشسته‌اند و بیشتر از آنکه درگیر معامله باشند، با هم گفت‌وگو می‌کنند. خریداران اما کم‌تعدادند.
در همین بازار نیمه‌خلوت، قیمت‌ها هم نسبت به روزهای پرالتهاب گذشته عقب نشسته‌اند. دلار که طی روزهای قبل حتی تا ۱۸۹ هزار تومان بالا رفته بود، حالا در معاملات فیزیکی بازار فردوسی حدود ۱۷۹ هزار تومان خرید و فروش می‌شود. یکی از فروشندگان می‌گوید: «قیمت بالاتر بود، امروز پایین آمده.»
نکته جالب این است که برخلاف روزهای ملتهب گذشته که هر فروشنده عددی متفاوت اعلام می‌کرد، حالا تقریباً همه روی یک قیمت توافق دارند.
دلار ارزان‌تر با یک نوع تراول خاص
اما ماجرا از جایی جالب شد که پای «تراول‌ها» به میان آمد. در ماه‌های گذشته خبرهایی از فروش دلار با ایران‌چک‌های درشت، مثل یک میلیونی یا ۵۰۰ هزار تومانی منتشر شده بود؛ روشی که گفته می‌شد در آن دلار ارزان‌تر فروخته می‌شود.
در بررسی‌های میدانی این بار یک پدیده تازه دیده شد: ایران‌چک‌های جدید ۱۰۰ هزار تومانی با رنگ آبی و اندازه کوچک‌تر. همان اسکناس‌هایی که چهار صفرشان هم کم‌رنگ‌تر چاپ شده است.
یکی از دلالان که خود فروشنده دلار بود، توضیح داد: «نمی‌دانم چرا، ولی این تراول‌های آبی کوچک را از ما می‌خرند. اگر با همین‌ها پول بدهی، دلار را حتی ۱۴۲ هزار تومان هم می‌فروشیم. البته هر روز قیمتش فرق می‌کند.»
این پایین‌ترین قیمتی بود که در بازار شنیده شد؛ رقمی که حدود ۳۷ هزار تومان پایین‌تر از نرخ معمول بازار آزاد است.
همه دنبال یک تراول خاص
برای اطمینان از ماجرا سراغ چند فروشنده دیگر هم رفتیم. پاسخ‌ها تقریباً مشابه بود. برخی قیمت‌های متفاوتی اعلام می‌کردند؛ ۱۶۰ هزار، ۱۵۵ هزار یا ۱۵۳ هزار تومان برای هر دلار. اما تقریباً همه یک شرط مشترک داشتند: پرداخت با همان ایران‌چک‌های آبی و کوچک ۱۰۰ هزار تومانی.
یکی از فروشنده‌ها دسته‌ای تراول از جیبش بیرون آورد و گفت: «این هم ۱۰۰ هزار تومانی است، اما قدیمی و بزرگ‌تر است. این‌ها را نمی‌خرند؛ باید همان آبی کوچک باشد.»
در مقابل، اگر پرداخت با ایران‌چک‌های ۵۰۰ هزار یا ۲۰۰ هزار تومانی انجام شود، قیمت دلار به حدود ۱۶۸ هزار تومان می‌رسد؛ یعنی فاصله‌ای قابل توجه با معاملات مبتنی بر تراول‌های خاص.
تراول‌ها به کجا می‌روند؟
با این حال یک پرسش مهم همچنان بی‌پاسخ مانده است: خریداران واقعی این حجم از تراول‌های ۱۰۰ هزار تومانی چه کسانی هستند؟
دلالان بازار پاسخ روشنی نمی‌دهند. بسیاری از آن‌ها می‌گویند تراول‌ها را به افراد دیگری تحویل می‌دهند و از مقصد نهایی آن‌ها اطلاعی ندارند. اما در بازار شایعاتی وجود دارد که این نوع پول نقد در معاملاتی استفاده می‌شود که نیاز به شفافیت ندارند.
برخی گمانه‌ها از کاربرد این اسکناس‌ها در قاچاق یا عملیات پولشویی حکایت دارد و حتی گفته می‌شود در برخی موارد برای پرداخت‌های مرتبط با قاچاق سوخت نیز استفاده می‌شود.