سیاه‌سرفه عفونتی باکتریایی و به شدت مسری است که با حملات سرفه‌های مکرر و انسدادی، سلامت مجاری تنفسی به‌ویژه درنوزادان وخردسالان را در معرض تهدیدات مرگبار قرارمی‌دهد. پیش ازفراگیری واکسیناسیون همگانی، سیاه‌سرفه یا «پرتوسیس» بیش از۹۰درصد کودکان را درگیرمی‌کرد؛ اما با وجود کاهش چشمگیرآمارابتلا، چرخش باکتری«بوردتلا پرتوسیس» درجامعه همچنان ادامه دارد. این عامل بیماری‌زا به آسانی ازطریق قطرات تنفسی منتقل می‌شود و به مخاط ریه آسیب می‌زند. نام بیماری نیز ازحالت صورت بیمارهنگام حملات سرفه گرفته شده است؛ حملاتی آن‌چنان شدید و متوالی که فرصت دم را از فرد می‌گیرد و چهره را به کبودی می‌کشاند.



سیاه‌سرفه روند تکاملی مشخصی دارد و معمولاً بین۶ تا ۱۲هفته طول می‌کشد. برای تشخیص درست و به‌موقع، باید سه مرحله اصلی بیماری را زیر نظر داشت:
فازاولیه و فریبنده|علایمی شبیه به سرماخوردگی معمولی شامل آبریزش بینی، تب خفیف، احساس خستگی مفرط و سرفه‌های خشک که به‌مرور خلط‌دارمی‌شوند.
فازحاد و هشداردهنده|خطرناک‌ترین برهه که با حملات متوالی سرفه، استفراغ پس از سرفه و تنفس مقطع با صدای سوت‌مانند (هوپی) شناخته می‌شود.دراین مرحله، اکسیژن‌رسانی مختل شده و صورت بیمار کبود می‌شود.
فازنقاهت|دوره افت تدریجی شدت بیماری وکاهش سرفه‌ها که ممکن است هفته‌ها به طول بینجامد.
تهدید خاموش در نوزادان
درنوزادان، علایم بیماری می‌تواند کاملاً با بزرگسالان متفاوت و فریبنده‌ترباشد. نوزادان اغلب توان سرفه‌های صدادار را ندارند و حمله بیماری ممکن است پس از شیر خوردن با وقفه تنفسی (آپنه)، ترشحات مخاطی دهان و بینی و تغییر رنگ چهره بروز کند. درموارد شدید، فشار ناشی ازحملات تنفسی موجب خونریزی بینی، تشکیل لکه‌های خون درسفیدی چشم و حتی بروز عوارض ثانویه خطرناکی مانند ذات‌الریه (پنومونی) می‌شود؛ خطری که بستری فوری دربخش مراقبت‌های ویژه را الزامی می‌سازد.
چالش تجویز به‌موقع آنتی‌بیوتیک
شناسایی زودهنگام سیاه‌سرفه به دلیل شباهت کامل مرحله اول با عفونت‌های ویروسی مانند آنفلوآنزا چالشی جدی است. پزشکان متخصص برای قطعیت تشخیص ازروش‌های آزمایشگاهی نظیر کشت باکتریایی، سنجش سرولوژی و تست‌های مولکولی (PCR) بهره می‌گیرند. درمان بالینی عمدتاً متکی بر آنتی‌بیوتیک‌های خانواده ماکرولید (نظیرآزیترومایسین، اریترومایسین و کلاریترومایسین) است که مصرف آن در روزهای آغازین نه تنها ازدرگیری بافت ریه می‌کاهد، بلکه مانع از انتقال عامل بیماری‌زا به دیگران می‌شود. هرگونه داروی جانبی در صورت درگیری شدید ریه، صرفاً باید با دوز مشخص و نظر متخصص مصرف شود و خوددرمانی عوارض جبران‌ناپذیری درپی دارد.
در مواجهه با بیماری چه  باید کرد؟
سیاه‌سرفه اگرچه درگذشته بحرانی مرگبار به شمارمی‌رفت، اما امروزه با تکمیل دوره‌های واکسیناسیون و هشیاری دربرابرعلایم به‌راحتی قابل مهار است. نباید سرفه‌های ادامه‌دار، اسپاسمی و تنفس دشوار را به پای سرماخوردگی‌های فصلی یا آلرژی نوشت. با مشاهده حملات سرفه‌ای که موجب تغییر رنگ چهره یا اختلال تنفسی می‌شوند، به‌ویژه در نوزادان و کودکان، مراجعه بدون فوت وقت به متخصصان عفونی و ریه، نجات‌بخش‌ترین تصمیم ممکن خواهد بود.