بازار گل زعفران تربت‌حیدریه این روزها میزبان هزاران کیلوگرم گل بنفش است؛ بازاری که با آغاز فصل برداشت زعفران، جنب‌وجوش خریداران، فروشندگان و کارگران فصلی در آن به چشم می‌خورد. این بازار که با ۷۲ غرفه فعالیت می‌کند، علاوه بر سامان‌دهی معاملات گل زعفران، فرصتی برای کسب درآمد کشاورزان و فعالان این حوزه فراهم کرده است. با این حال، در پس این رونق فصلی، همچنان یک مطالبه جدی مطرح است؛ این که چرا با وجود جایگاه ایران در تولید زعفران، بخش مهمی از ارزش افزوده این محصول در حلقه‌های بعدی زنجیره تولید و فرآوری نصیب دیگران می‌شود؟

​​​​​​​
به گزارش خراسان، شهردار تربت‌حیدریه، با اشاره به فعالیت بازار گل زعفران این شهر اظهار کرد: این بازار از ۲۷ مهرماه به مدت ۴۵ روز فعالیت خود را آغاز کرده و از نظر تناژ گل زعفران مورد معامله، بزرگ‌ترین بازار گل زعفران محسوب می‌شود.به گفته وحید فرخ‌تبار، این بازار در محوطه بزرگ مجاور ترمینال مسافربری شهرداری و با دسترسی از بولوارهای امام رضا(ع) و خرمشهر قرار دارد و با ۷۲ غرفه میزبان خریداران و فروشندگان گل زعفران است.وی همچنین از پیش‌بینی امکانات و خدمات مورد نیاز غرفه‌داران خبر داد و گفت: دوربین‌های مداربسته، نورافکن، سرویس‌های بهداشتی و خدمات انتظامی برای تأمین امنیت و رفاه فعالان بازار فراهم شده است.راه‌اندازی این بازار در سامان‌دهی معاملات، تسهیل ارتباط خریداران و فروشندگان و افزایش امنیت دادوستدها اهمیت دارد، اما ظرفیت اقتصادی زعفران تربت‌حیدریه به همین مرحله محدود نمی‌شود و بخش مهمی از آن به سرنوشت محصول پس از برداشت و میزان فرآوری آن در داخل کشور بستگی دارد.
وقتی ارزش افزوده زعفران نصیب دیگران می‌شود
یکی از چالش‌های مهم صنعت زعفران، تداوم صادرات فله‌ای و خام‌فروشی این محصول است؛ مسئله‌ای که موجب می‌شود بخش قابل توجهی از ظرفیت اقتصادی زعفران در داخل کشور بالفعل نشود.
در شرایطی که زعفران ایران به شکل فله‌ای به بازارهای خارجی عرضه می‌شود، کشورهای مقصد با استفاده از زیرساخت‌های فرآوری و فناوری‌های پیشرفته، ترکیبات ارزشمند آن را استخراج و به محصولات متنوع‌تری تبدیل می‌کنند.کروسین، به عنوان یکی از ترکیبات ارزشمند زعفران، ظرفیت استفاده در صنایع دارویی، غذایی و رنگ‌سازی را دارد. همچنین استخراج ترکیبات مؤثر، تولید اسانس و عطر و توسعه محصولات فرآوری‌شده می‌تواند ارزش اقتصادی این محصول را افزایش دهد.در چنین شرایطی این پرسش مطرح است که چرا بخش مهمی از فرآوری زعفران باید در کشورهای دیگر انجام شود و چرا به جای صادرات ماده اولیه، زمینه تولید محصولات نهایی و صادرات آن‌ها در داخل کشور فراهم نمی‌شود؟
کشاورز؛ حلقه نخست تولید و بهره‌مند از سودی ناچیز
نوسان قیمت و نبود ثبات در معاملات نیز از دیگر مشکلات بازار زعفران است. فعالان این حوزه از شرایطی گلایه دارند که ممکن است محصول در یک روز با قیمتی مشخص معامله شود، اما در فاصله کوتاهی با افت قابل توجه قیمت مواجه شود.در این میان، کشاورزی که ماه‌ها برای تولید محصول زحمت کشیده، بیش از دیگران در معرض آسیب قرار می‌گیرد.از سوی دیگر، فروش فله‌ای و نبود ارتباط مؤثر میان تولیدکننده، صنایع تبدیلی و بازارهای مصرف نهایی، قدرت چانه‌زنی کشاورز را کاهش می‌دهد و مانع از آن می‌شود که تولیدکننده سهم متناسبی از ارزش اقتصادی محصول خود به دست آورد.
حمایت از فرآوری؛ راه عبور از خام‌فروشی
حمایت هدفمند از کشاورزان، تعاونی‌های تولیدی و واحدهای فرآوری زعفران می‌تواند زمینه تغییر این وضعیت را فراهم کند. ایجاد آزمایشگاه‌های تخصصی، توسعه فناوری استخراج کروسین و سایر ترکیبات مؤثر، حمایت از صنایع تبدیلی، تأمین تسهیلات سرمایه در گردش و ایجاد بازارهای صادراتی برای محصولات فرآوری‌شده، از جمله اقداماتی است که می‌تواند به تکمیل زنجیره ارزش زعفران در داخل کشور کمک کند.
در کنار این اقدامات، توسعه سازوکارهای شفاف قیمت‌گذاری، تقویت تشکل‌های کشاورزی و ایجاد ارتباط مستقیم میان تولیدکنندگان و صنایع فرآوری نیز ضروری است.