بهینه‌سازی پایدار،  نه صرفه‌جویی موقت

نویسنده: حسن افتخاری کارشناس ارشد حوزه انرژی

مترجم:



شرکت‌های کارور نوع دو گاز طبیعی، به‌عنوان حلقه واسط میان شرکت ملی گاز و مردم، وظیفه خطیر بهینه‌سازی مصرف را برعهده دارند. یکی از مهم‌ترین عرصه‌های فعالیت این شرکت‌ها، بخش خانگی است؛ بخشی که سهم قابل‌توجهی در مصرف گاز کشور دارد و هر اقدام اصلاحی در آن می‌تواند آثار عمیق و ماندگاری بر تراز انرژی کشور بگذارد. با این حال، در ماه‌های اخیر شاهد رویه‌ای نگران‌کننده از سوی برخی شرکت‌های کارور هستیم. تعدادی از این شرکت‌ها بدون هیچ‌گونه مراجعه و حضور در شهر و استان محل فعالیت، صرفاً از طریق اپلیکیشن و تبلیغات در بستر فضای مجازی، اقدام به جذب مشترکین می‌کنند. در این روش، مشترک با عضوشدن در اپلیکیشن و انجام کارهایی ساده نظیر معرفی مشترک جدید، ارسال عکس از کنتور گاز و ادعای صرفه‌جویی در مصرف، پاداش نقدی دریافت می‌کند. این رویکرد هرچند در ظاهر ساده و جذاب می‌نماید، اما با اصول اولیه بهینه‌سازی فاصله زیادی دارد.
نخستین اشکال این روش، خلط میان دو مفهوم «صرفه‌جویی» و «بهینه‌سازی» است. صرفه‌جویی رفتاری موقتی است؛ مشترک در سال اول با کاهش مصرف، پاداش نقدی خوبی می‌گیرد، اما از آن‎جا که صرفه‌جویی جدیدی اتفاق نمی‌افتد، در سال‌های بعد پاداشی دریافت نمی‌کند. این چرخه، مصرف‌کننده را به دریافت پول به ازای صرفه‌جویی عادت می‌دهد و رفتار او را به اصطلاح «شرطی» می‌کند. نتیجه آنکه نه تنها صرفه‌جویی پایدار نمی‌ماند، بلکه با قطع پاداش، مصرف دوباره به سطح پیشین بازمی‌گردد.
دومین ایراد، پرداخت پول نقد به جای سرمایه‌گذاری در زیرساخت بهینه‌سازی است. پرداخت نقدی مشکلات خاص خود را دارد؛ از یک سو تحت تأثیر تورم، ارزش واقعی پاداش را کاهش می‌دهد و حتی ممکن است خود آثار تورمی داشته باشد و از سوی دیگر فرهنگ دریافت پول به ازای رفتار درست را در جامعه نهادینه می‌کند. تجربه جهانی نشان می‌دهد که پرداخت مستقیم پول به مصرف‌کننده، راهبردی کوتاه‌مدت و ناپایدار است و معمولا نقض غرض بوده و نتایج و خروجی فرایند را از هدف خود دور می کند.
اما کار درست و اصولی چیست؟ شرکت کارور باید حتماً از محل اشتراک و واحد مسکونی بازدید کند و با تدوین چک لیست‎های استاندارد زمینه‌های مناسب برای بهینه‌سازی را به صورت مصداقی برای هر واحد تعیین و در آن راستا اقدام کند. اگر قرار است مشترک تشویق شود، تمام یا بخشی از هزینه‌های بهینه‌سازی واحد، از تعویض پنجره‌های دوجداره و عایق‌کاری تا نصب تجهیزات کم‌مصرف، توسط شرکت کارور پرداخت شود. با این کار، ضمن فرهنگ‌سازی صحیح، چون بهینه‌سازی تجهیزات اتفاق افتاده است، صرفه‌جویی در مصرف گاز پایدار و دائمی خواهد بود.بهینه‌سازی، سرمایه‌گذاری بر روی زیرساخت است؛ صرفه‌جویی امری موقت و مسکنی است که درد را برای چند ماه اول اجرای طرح تسکین می‌دهد اما بیماری را درمان نمی‌کند. شرکت‌های کارور باید از دام «پاداش نقدی بدون بازدید» بپرهیزند و به رسالت اصلی خود، یعنی ارتقای بهره‌وری انرژی از طریق اقدامات فنی و مهندسی بازگردند. تنها در این صورت است که می‌توان امید داشت مصرف گاز خانگی در کشور به مسیر پایدار و پیوسته کاهشی وارد شود و منافع ملی، هم در کوتاه‌مدت و هم در بلندمدت، تأمین شود.
10 صفحه اول