نان چرب توقیف در سفره نمایش خانگی

مرورتجربه برخورد با سریال‌های پلتفرم‌ها نشان می‌دهد توقیف‌ها به جای آن که مخاطب را ازاین آثاردورکند، کنجکاوی عمومی را افزایش می‌دهد

نویسنده: مصطفی قاسمیان

مترجم:

درسال‌های اخیر،توقیف یا توقف پخش سریال‌های نمایش خانگی به یکی ازاتفاقات پرتکرار این حوزه تبدیل شده است. گاهی یک قسمت ازسریال درموعد مقررمنتشرنمی‌شود، گاهی دستورتوقف پخش صادرمی‌شود وگاهی هم اختلاف میان سازندگان و نهادهای ناظر، به خبری جنجالی دررسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی تبدیل می‌شود. مروراین اتفاقات نشان می‌دهد که اگرچه دلایل توقیف آثارمتفاوت بوده، اما درموارد متعددی، حاشیه‌های پیرامون یک سریال به اندازه خود آن و حتی بیشتر ازکیفیت و محتوایش مورد توجه قرارگرفته. اتفاقی که در اغلب موارد، به افزایش کنجکاوی مخاطبان و بیشتر دیده شدن اثرانجامیده وحتی می‌توان گفت به عاملی برای رونق گرفتن بازار تماشای آن تبدیل شده است!


یک سکانس عجیب
«یل» که پس ازتجربه موفق «پوست شیر»، با انتظارات زیادی وارد شبکه نمایش خانگی شد، درروزهای اخیر توقیف شده و با وجود حذف 20 ثانیه از سکانس اصلی، همچنان مجوز پخش پیدا نکرده. ماجرای توقیف «یل» از قسمت ششم آغاز شد؛ جایی که صحنه‌ای ازآغوش دو شخصیت مرد و زن قصه، به یکی ازموضوعات جنجالی فضای مجازی تبدیل شد و درنتیجه، دادسرای فرهنگ و رسانه تهران با استناد به نمایش تصاویری مغایر با موازین شرعی و عفت عمومی، دستورتوقف انتشار مجموعه را صادرکرد. این اثر را می‌توان یکی از نمونه‌های عجیب توقیف سریال درنمایش خانگی طی سال‌های اخیردانست؛ چراکه حتی مختصر تجربه‌ای درعرصه رسانه و سینما روشن می‌کند چنین آغوشی امکان پخش ندارد و قطعاً با برخورد مواجه می‌شود. حالا اما سریال درحالی ناگهان با توقیف برسرزبان‌ها افتاده که تاکنون به علت ضعف درقصه‌پردازی، مورد نقد بود و ازلحظه توقیف به بعد، فعلاًدرجایگاه قربانی ایستاده است!

یک توقیف پیش ازپخش
«قورباغه» به کارگردانی هومن سیدی از معدود سریال‌هایی بود که پیش ازانتشارمتوقف شد. دراواخر پاییز 1399 و پس از چند بار تعویق زمان انتشار، دادسرای عمومی و انقلاب تهران دراطلاعیه‌ای بدون اشاره به نام این مجموعه، از تأخیر درپخش یک سریال نمایش خانگی برای رفع ابهام درباره منشأ سرمایه تولید آن خبرداد. در آن زمان گفته می‌شد سرمایه‌گذار پرحاشیه سریال «شهرزاد» که درگیر یک پرونده اقتصادی بود، تأمین مالی «قورباغه» را بر عهده داشته. توقیف «قورباغه» برخلاف بسیاری از نمونه‌های دیگر، اساسا به محتوای سریال ارتباط نداشت و موضوعی مالی و حقوقی پشت آن بود. با این حال، 3 هفته تأخیر و خبرهای متعددی که درباره سرنوشت مجموعه منتشر شد، پیش از آغاز پخش، نام آن را بر سر زبان‌ها انداخت. به این ترتیب، سریالی که هنوز مخاطب فرصت تماشای آن را پیدا نکرده بود، بخشی از مسیر جلب توجه را از طریق اتفاقات بیرونی طی کرد.

یک توقیف قومیتی
مجموعه «غربت» هم توقیف را تجربه کرد. مبنای اعتراض‌ها به این مجموعه، قومیتی بود و در نهایت حدود 40 روز آن را از انتشار انداخت. این مجموعه ازجمله معدودآثاری بود که نتوانست پس ازپخش چندان دیده شود،اگرچه درزمان توقیف نامش بسیار برسرزبان‌ها افتاد و سروصدا کرد.

«بدنام» نان توقیف را خورد
ازنمونه‌های قابل توجه توقیف درصنعت نمایش خانگی، سریال «بدنام» است که درزمان انتشاراولین قسمت با سروصدای زیادی همراه شد. توقیف این مجموعه، به عاملی برای بیشتردیده شدن آن تبدیل شد و چه بسا با وجودکیفیت پایینش، تا انتهای پخش نیز ازموج توجهی که توقیف برایش ایجاد کرده بود، بهره برد.درواقع، حاشیه‌های این مجموعه تا حد زیادی به دیده شدن آن کمک کرد و این پرسش را به وجود آوردکه سهم خود سریال درجلب مخاطب چقدر بوده و سهم اتفاقات بیرون ازآن چه اندازه!

توقیف پرسروصدای «زخم کاری»
درآن مقطع، اختلاف سازندگان «زخم کاری» با ممیزی‌های اعلام‌شده از سوی ساترا باعث شد قسمت هفتم این اثر مجوز انتشار نگیرد و در موعد مقرر به دست مخاطبان نرسد. این اختلاف به سرعت به رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی کشیده شد و با اظهارنظرهای کارگردان و مدیران ساترا ادامه پیدا کرد. سرانجام با تعامل طرفین، ماجرا پس از 5 روز خاتمه یافت و قسمت هفتم منتشر شد. اما در همین فاصله کوتاه، خبر توقف پخش «زخم کاری» به یکی از موضوعات داغ فضای مجازی تبدیل شد. خبر توقیف موقت این اثر در مقیاسی گسترده بازتاب پیدا کرد و کنجکاوی درباره سرنوشت قسمت بعدی را افزایش داد.

توقیف به نفع «ممنوعه» شد؟
بین نمونه‌های قدیمی‌تر، «ممنوعه» جایگاه ویژه‌ای دارد. اواخر شهریورماه 97 و پس از انتشار2 قسمت از آن، نمایش یک سکانس حاشیه‌ساز که روابط نامتعارف شخصیت‌ها را به تصویر می‌کشید، اعتراضاتی را به دنبال داشت و مدیران سازمان سینمایی را به توقف پخش واداشت. «ممنوعه» پس از حدود دو ماه و با اعمال اصلاحات مجددا مجوز انتشار گرفت. از همان زمان، بحث درباره نسبت میان تابوشکنی در سریال‌های نمایش خانگی و جلب توجه مخاطب جدی‌تر شد، چراکه به نظر می‌رسید طراحی آن سکانس خاص به گونه‌ای بود که می‌شد پیش‌بینی کرد واکنش‌هایی را در پی خواهد داشت.

توقیف «شبکه مخفی زنان» به خاطریک بازیگر
این محصول پلتفرم نماوا اززمان انتشار، چند باربا وقفه درپخش همراه شد و اگرچه هیچ‌گاه رسماً توقیف آن اعلام نشد، اما روشن شد حضورحمید فرخ‌نژاد باعث توقیف آن شده. درنهایت توقف پخش این مجموعه در آبان‌ماه 1402پایان یافت و انتشارآن پس از حدود10ماه ازسرگرفته شد. دراین مورد، حاشیه‌ها به اندازه اغلب نمونه‌های دیگر به موجی گسترده تبدیل نشد، چراکه اصل سریال درآن زمان که به توقیف رسید، اغلب مخاطبان خود را ازدست داده بود و سروصدای زیادی نداشت.

برنده بزرگ توقیف!
«تاسیان» هم نمونه دیگری ازهمین وضعیت بود.این مجموعه ازهمان قسمت نخست با حاشیه‌هایی درباره پوشش شخصیت‌ها مواجه شد و خیلی زود خبرتوقیف آن پیچید وشمارزیادی ازمخاطبانی که شاید پیش ازآن کنجکاوی چندانی برای تماشای مجموعه نداشتند، به سراغ آن رفتند تا درنهایت اینطور به نظر برسد که یکی از عوامل مهم موفقیت اثردرجذب مخاطب، همین حاشیه‌های قسمت نخست و اتفاقاتی بود که پس ازآن رخ داد. سریال، پیش ازآن که فرصت کند صرفا با داستان و شخصیت‌هایش درباره خودش حرف بزند، به واسطه حواشی‌اش به موضوع روزتبدیل شده بود.

«جیران» قربانی اختلاف حقوقی
درمیان سریال‌های نمایش خانگی، «جیران» توقیف متفاوتی را تجربه کرد. سریال حسن فتحی دراواخرتیرماه 1401 درپی ادعای سرقت ادبی با دستورقضایی متوقف شد و کمتر از دو ماه بعد مجوزادامه انتشار را دریافت کرد. بنابراین، برخلاف بسیاری از موارد دیگر، ماجرای توقیف «جیران» ارتباطی با حواشی محتوایی و عبورازخطوط قرمز نداشت و ریشه آن دریک اختلاف حقوقی بود. با این حال، این اتفاق نیزنتوانست به احیای توجه مخاطبان به سریال منجرشود.«جیران» درآن مقطع درسراشیبی قرارداشت و نتوانسته بود انتظاراتی را که از سازنده «شهرزاد» وجود داشت، برآورده کند.

«می‌خواهم زنده بمانم» پیروز توقیف کوتاه
«می‌خواهم زنده بمانم» نیز در همان دوره با چنین وضعیتی مواجه شد. معاونت اجتماعی ناجا در آن زمان پخش این مجموعه را متوقف کرد. علت این اتفاق به صورت رسمی اعلام نشد، اما در آن زمان گفته می‌شد مخالفت با نحوه بازنمایی کمیته انقلاب اسلامی در سریال، دلیل اصلی بوده. این مجموعه پس از حدود 48 ساعت مجوز انتشار را به دست آورد و به چرخه پخش بازگشت. «می‌خواهم زنده بمانم» در آن زمان خود سریالی پربیننده بود و توقف کوتاه آن، علاوه بر نارضایتی مخاطبان، بر کنجکاوی عمومی درباره ادامه داستان افزود.

سربی‌کلاه پلتفرم ازحواشی «سووشون»
سریال«سووشون» یکی ازخبرسازترین آثارنمایش خانگی بود که شروعی بسیارجنجالی داشت و قسمت اول آن با سروصدای زیادی درفضای مجازی مواجه شد. سریال بعد ازحدود12ساعت نمایش، خیلی زود توقیف شد، اما همان فایل توقیف‌شده درشبکه‌های اجتماعی بسیاردست به دست و پربیننده شد؛ تا جایی که میلیون‌ها نفر قسمت اول«سووشون»را تماشا کردند. با این حال، پلتفرم نتوانست ازاین ماجرا سودی ببرد، چراکه به کلی مسدود شده بود!
10 صفحه اول