برادران امیدوار؛ پیشگامان جهانگردی مدرن ایران

به بهانه درگذشت عیسی امیدوار، معروف‌ترین جهانگرد ایرانی معاصر و نخستین مسافر آسیایی قطب شمال و جنوب، بیشتر با او و برادرش آشنا خواهیم شد

نویسنده:

مترجم:

در روزگاری که سفرهای بین‌المللی برای ایرانیان نه تنها دشوار، بلکه گاه غیرممکن به نظر می‌رسید، دو برادر ایرانی پا به جاده‌ای گذاشتند که نام‌شان برای همیشه در تاریخ ایران ثبت شد. عیسی و عبدا... امیدوار، با موتوری ساده و اراده‌ای آهنین، نخستین جهانگردان ایرانی بودند که موفق به گردش به دور کره زمین شدند. سفری که سال‌ها به طول انجامید، از سخت‌ترین مسیرها گذشت و در نهایت به گنجینه‌ای ارزشمند از دانش، فیلم، عکس و تجربه انجامید. روز گذشته عیسی امیدوار جهانگرد، مستندساز و پژوهشگر پیش کسوت در ۹۷ سالگی درگذشت. عبدا... امیدوار، برادر کوچک‌تر او هم در ۲۳ تیر ۱۴۰۱ در ۹۰ سالگی در شیلی درگذشته بود. این روایت قصه پایداری، شجاعت و عطش سیری‌ناپذیر دو برادر برای دیدن دنیایی است که رویای خیلی از ماست.

​​​​​​​
دور دنیا با موتور  و  ون
عیسی (متولد ۱۳۰۸) و عبدا... (متولد ۱۳۱۰) در یک خانواده هشت نفره در تهران به دنیا آمدند. خانواده‌ای که اهل سفر بودند و باعث شدند کم‌کم رویای گردشگری در ذهن این دو برادر شکل بگیرد. برادران امیدوار اولین جهانگردان ایرانی هستند که توانستند به مدت ۱۰ سال به نقاط مختلف جهان سفر کنند و تحقیقات خود را انجام دهند. این دو برادر که سفر و موتورسیکلت سواری را از پدر و مادر خود به ارث برده بودند، با ثبت‌نام در باشگاه کوهنوردی و شروع اولین صعودهای خود، پایه سفر بزرگ خود را فراهم کردند. آن‌ها از اوایل پاییز ۱۳۳۳ سفر پژوهشگرانه خود به دور دنیا را با دو دستگاه موتورسیکلت «ماچلس» انگلیسی به قدرت cc ۵۰۰ که روی گلگیر چرخ جلوی آن شعار «همه متفاوت، همه خویشاوند» نوشته شده بود، آغاز کردند. مرحله نخست سفر با ۹۰ دلار سرمایه، هفت سال به طول انجامید. در این مرحله آنان پس از گذر از کشورهای افغانستان، پاکستان و هند، به‌سوی تبت و سپس آسیای جنوب شرقی و استرالیا سفر کردند. سپس با گذر از اقیانوس آرام به آلاسکا، آمریکای شمالی و آمریکای جنوبی سفر کردند و سرانجام با گذر از اقیانوس اطلس وارد اروپا شدند. آن دو در اقامت کوتاه خود در اروپا با انتشار مقالات پژوهشی مربوط به سفرهایشان و مصاحبه با رسانه‌ها، منابع مالی مورد نیاز برای مرحله دوم سفر خود را تامین کردند. برادران امیدوار در سال ۱۳۴۰ مرحله دوم سفرهای جهانگردی خود را با خودروی ون دوسیلندر دریافتی از شرکت خودروسازی سیتروئن (که هنگام بازگشت از سفر اول، شرکت سیتروئن فرانسه آن را هدیه داده بود)، از مرز کویت آغاز کردند. سپس با گذر از عربستان سعودی وارد آفریقا شدند. آن‌ها در این سفر توانستند اولین فیلم رنگی را از خانه خدا تهیه کنند. 


موزه برادران امیدوار، گنجینه ارزشمند جهانی
عیسی و عبدا... امیدوار آن‌قدر خوش‌اقبال و بلندهمت‌ بودند که 10سال از عمرشان را به سفر دور دنیا بگذرانند و خوشبختانه همان‌قدر هم آینده‌نگر بودند که تجربیات ناب، پرخطر و هیجان‌انگیزشان را ثبت و ضبط کنند. از این دو برادر ماجراجو، غیر از یک کتاب سفرنامه، موزه‌ای به یادگار باقی مانده که با گشت‌وگذار در آن می‌توان در سفرهای آن‌ها شریک شد. حاصل سفرهای پرمخاطره برادران امیدوار گنجینه‌ای از عکس، فیلم مستند و لوازم مربوط به زندگی قبایل و اقوام گوناگون است که در بخش شمال‌غربی مجموعه سعدآباد، در بنایی متعلق به دوران قاجار جمع‌آوری شده‌است. نقشه مسیر سفرهای دو برادر، مجموعه تصاویری که از 99 کشور مختلف گردآوری کرده‌اند و اشیای شگفت‌انگیز و گاه ترسناکی مثل سر بریده انسان، جمجمه حیوانات، ادوات موسیقی قبایل بدوی، فسیل‌ها و مرجان‌های مربوط به میلیون‌ها سال پیش، ابزار شکار بومیان آمازون و اسکیموها، یادگاری‌هایی از چهار قاره آفریقا، آسیا، آمریکا و استرالیاست که در این موزه به چشم بازدیدکنندگان می‌خورد. برخی از اشیای حیرت‌انگیز این موزه عبارت اند از: جمجمه گوریل، شامپانزه و میمون که یادگار سفر به کنگو و حاصل همراهی برادران امیدوار با پیگمه‌ها (کوتاه‎قدهای آفریقایی) در شکار حیوانات جنگلی هستند. در سفر به جنوب سودان، برادران امیدوار با قبیله آفریقایی «ماسایی» همراه می‌شوند و از این سفر پا و عاج فیل به یادگار می‌آورند. ماسک مرده که نماد فرهنگ ‌«آزتک‌»ها؛ یک تمدن سرخ‌پوستی در مکزیک است که در قرن ۱۴ میلادی به قدرت رسیدند، ماهی «پیرانا» تاکسیدرمی‌شده که از جنگل‌های آمازون به ایران رسیده‌است و ده‌ها مورد جذاب دیگر.


محبوبیتی فراتر از مرزها
برادران امیدوار بعد از پایان سفرهای‌شان در سال ۱۳۴۳ تصمیم گرفتند مشاهدات و تجربیات‌شان را در اختیار عموم قرار دهند. آن‌ها معتقد بودند باید ناگفته‌های این سفرها و زحماتی که کشیده ‌شده، بیان شود. بنابراین نتیجه سال‌ها تلاش و سفر در اقصی نقاط کره زمین، پیدایش موزه برادران امیدوار، مقالات و دست نوشته‌های معروف آن‌هاست و یکی از مهم‌ترین دستاوردها، کتاب سفرنامه برادران امیدوار است که داستان سیر و سیاحت‌های آنان را به صورت حرفه‌ای و تخصصی در بر دارد. سفرنامه برادران امیدوار، لحنی گزارش‌گونه دارد و به همراه نقشه مسیرها و عکس‌های جذاب از اتفاقات و قبایل مختلف، شما را تا آخر کتاب با خودش همراه می کند. علاوه بر کتاب، فیلم مستندی از سفر این دو برادر وجود دارد. «بیژن میرباقری» در سال ۱۳۸۱ فیلم مستند کوتاهی (به مدت ۲۷ دقیقه) با عنوان «برادران امیدوار» درباره زندگی و سفرهای این دو برادر ساخت. سفرهای این دو برادر نه تنها برای ایرانیان که حتی برای جهانیان هم انگیزه‌بخش و جذاب است. گاردین در جولای 2013 در گزارشی از زندگی و زیروبم سفرهای عبدا... و عیسی امیدوار نوشت. گزارش با این تیتر «چگونه دو برادر ایرانی یکی از اولین مستندهای گردشگری جهان را ساختند» آغاز می‌شود و با شگفتی از تصمیم جسورانه برادران امیدوار ادامه پیدا می‌کند: «سفری 10ساله به دور دنیا با موتورسیکلت حتی امروز هم به شجاعت روحی فوق‌العاده نیاز دارد و این کاری است که برادران امیدوار در سال 1954 انجام دادند. آن‌ها درطول مسیر همه آن‌چه را که می‌دیدند، ثبت می‌کردند و با این کار نقطه عطفی در تاریخ بصری ایجاد کردند؛ ما حالا مستندی داریم از مردم، فرهنگ‌ها و کشورهایی که خیلی‌های‌شان امروز دیگر وجود ندارند. »
10 صفحه اول