به سکوت کنندگان باید برچسب زد، نه به ما

گفت‌وگو با «شاهد»، رپر مشهدی و یکی از اعضای گروه «عیار» درباره وضعیت این روزهای رپ و دلیل سکوت برخی از هنرمندان

نویسنده: محمد بهبودی نیا

مترجم:


ژ هر هنری در هر نقطه از جهان، از زمان ظهور تا رسیدن به اوج، با فراز و نشیب‌های فراوانی روبه‌روست. در این میان، مقاومتِ بخشی از مخاطبان، مسئولان و حتی برخی هنرمندان در برابر هنری نوظهور به دلیل ناشناخته بودن آن، گاه روند رشد و بالندگی آن هنر را کُند می‌کند. بی‌تردید بومی‌سازیِ هنرهایی که می‌توان عنوان هنر «وارداتی» را به آن‌ها نسبت داد، می‌تواند در کاهش آسیب‌ها و رفع نگرانی‌ها مؤثر باشد.قالب «رپ» یکی از همین هنرهاست؛ ژانری که از ابتدای ورود تا امروز با موافقان و مخالفان بسیاری مواجه بوده است. با این حال، واقعیت این است که رپ نیز مانند دیگر قالب‌های هنری، ظرفیت بالایی برای حرکت در مسیری صحیح، سازنده و اثرگذار دارد. در ماه‌های اخیر، بسیاری از فعالان این حوزه با درک ظرفیت‌های این ژانر، آثار قابل‌توجهی با موضوع دفاع از خاک وطن تولید کرده‌اند.«شاهد»، رپر مشهدی، از جمله هنرمندانی است که در آثارش همواره احترام به فرهنگ ایرانی را با بیان انتقادهای اجتماعی پیوند زده است. او از ابتدای جنگ دوازده‌روزه تا امروز، دو اثر شنیدنی در ژانر رپ منتشر کرده است. در این گفت‌وگو به سراغ او رفته‌ایم تا از مسیر پیشِ روی رپ و دغدغه‌های هنری‌اش در فضای امروز بیشتر بشنویم.
​​​​​​​
رپ در ایران همیشه با مقوله ای به نام  «ناشناخته بودن» و به حاشیه رانده شدن دست‌به‌گریبان بوده است. شما  که مدت زیادی است در این فضا فعالیت می‌کنید، دلیل عقب افتادن موسیقی رپ نسبت به دیگر قالب ها را در چه می بینید؟ 
ما (فعالان حوزه ژانر رپ ) وتصمیم گیرندگان هنر، سال‌ها از هم دور بوده ایم و برخی مسئولان هنوز به اعتماد کامل به تاثیرگذاری این قالب نرسیده اند؛ اما اتفاقات اخیر، به‌ویژه تجربیات تلخ جنگ دوازده روزه و همین جنگ اخیر در شهرهای مختلف ایران باعث شد ناخودآگاه و گاهی خودآگاه  به سمت یک تفاهم نسبی برویم. ما در رپ همیشه «مردم‌محور» عمل کرده ایم. مثلا در همین یک سال اخیر و در جریان  تجاوز به خاک کشورمان، ما وظیفه خودمان دیدیم که با زبان هنر و در ژانر رپ، روایتش کنیم. نسل  نوجوان و جوان که به نسلZ شناخته می شود  با این ژانر ارتباط عمیقی دارد و حتی از آن الگو می‌گیرد؛ اما این ژانر با برداشت هایی که از سرِ شناخت نداشتن است متأسفانه سال‌ها رها شده بود و هیچ ساختار مشخصی برایش وجود نداشت.
راه حل چیست؟ 
همه ما باید به‌جای تمرکز بر اختلاف‌ها، روی حرف‌های مشترک دست بگذاریم. هدف ما این است که قدم‌به‌قدم ساختاری تعریف کنیم که با فرهنگ غنی و تمدن چندهزارساله ما همخوانی داشته باشد. رپ ابزار بسیار قدرتمندی است. اگر این بستر را درست هدایت کنیم، می‌توانیم در روایت اولِ اخبار، قدرتی فراتر از رسانه‌های اجاره‌ای دشمن داشته باشیم. نمونه اش همین شعرهای رپ که در طول دوران جنگ رمضان روی انیمیشن های لگویی نوشته شده و برد جهانی دارد.
البته مشکل دیگری هم هست؛ این که به اعتقاد برخی از رپرها ، موسیقی رپ نباید وارد فضای حرف زدن همسو با حکومت شود و حتی شاید  امروز تعدادی از خوانندگان این مصاحبه، به شما برچسب حکومتی بودن بزنند و بگویند رپ باید مستقل باشد. از برچسب خوردن نمی‌ترسید؟
من و دوستانم در قالب  گروه «عیار» در دوران جنگ برای وطنمان می‌خوانیم و اتفاقا به فردی که در این شرایط سکوت می کند، باید برچسب زد، نه ما.  درباره برچسب‌ها هم باید بگویم  اکنون منتقدان امثال من که در این شرایط می خوانند چند دسته اند ؛ عده‌ای می‌گویند «نباید برای وطن بخوانی»، که این اصلاً منطقی نیست! من به «سکوت هنری» در شرایط بحرانی اعتقادی ندارم. اتفاقاً اکنون وقت تولید آثار هنری توسط ماست که در این ژانر کار می کنیم. کسانی که هموطنان ما را هدف قرار می‌دهند، بی شک  باید با کلامِ کوبنده ما مورد تاخت و تاز قرار بگیرند. البته من اگر در همین کشور ضعفی ببینم، با همین موسیقی رپ و در قالبی ساختارمند و مودبانه اعتراضم را نشان می‌دهم؛ چون اعتراض به ضعف ها با هدف اصلاح آن یکی از رسالت های رپ است. مسئولان هم باید این موضوع را درک کنند که اگر فضاها  را باز کنند، می‌توان از ظرفیت‌های رپ بهره برد، بدون این‎که به بنیاد و هویتِ این ژانر ضربه بخورد.
بشرهمیشه میل به ممنوعه‌ها دارد. وقتی بستر سالم را رها کنی، دشمنت از آن استفاده می‌کند. به نظرمن در این میدان  ما گاهی بازی را از قبل باخته‌ایم؛ بعضی رپرها  از همین فضا که در داخل کشور نمی توانیم رپ بخوانیم  و یا به شدت کم می توانیم فعالیت کنیم، استفاده می کنند وکار تولید می کنند و فعال‎اند، آن‎ها کارهایی ضد فرهنگ می سازند و با ذهن مخاطب بازی می‌کنند و ما در برابرشان خالی از تولید هستیم. تنها راه برای به حاشیه راندن چنین جریان‌هایی، تولید آثار قدرتمند و جایگزین است. وگرنه چه موافق باشیم و چه مخالف، صرفِ پرداختن به آن‌ها در واقع تبلیغشان است.
بزرگ ترین سوالی که  این روزها در ذهنت داری چیست؟
من همیشه  عمیقا برای مردمم آرامش، آگاهی و آسایش آرزو می‌کنم و برای هنرمندان و همکارانم «بینش»؛ این دو موضوع ذهن مرا بیش از هر چیزی به خود مشغول کرده است . این روزها یک سؤال بزرگ در ذهنم وجود دارد؛ چطور وقتی برای اتفاقاتی که امروز در ایران می افتد دیگر هنرمندان سرتاسر دنیا ، ترانه می‌خوانند و موضع می‌گیرند و بعضی از ما باید سکوت کنیم؟ امیدوارم روزهای روشن‌تری در انتظار هنر این مرز و بوم باشد؛ روزی که هنرمند به خاطر محدودیت‌ها، مجبور به مهاجرت نشود. حرف آخر ما این است که همه ما این‎جا می‌مانیم و با هنرِ خودمان از کشورمان، ایرانی سربلند می سازیم.
10 صفحه اول