​​​​​​​
درحالی‌که مسئولان از موفقیت طرح‌های تعادل‌بخشی سخن می‌گویند، آمارهای رسمی «سیمای آب استان خراسان رضوی» روایت تکان‌دهنده دیگری را بازگو می‌کنند. روایتی از فروپاشی تدریجی اما بی‌وقفه سفره‌های آب زیرزمینی، از خشک شدن چاه‌های نیمه عمیق، گسترش قاچاق آب و از ۱۱ هزار حلقه چاه که در ۸ سال گذشته به طور متوسط ۷ متر عمیق‌تر شده‌اند.
سراب بارش، واقعیت خشکسالی
استان خراسان رضوی با میانگین بلندمدت بارش ۲۴۴ میلی‌متر، در تمام سال‌های موردبررسی (۱۳۹۵ تا ۱۴۰۳) زیر این نرمال بوده است. 
سال آبی ۱۴۰۱-۱۴۰۲ با تنها ۱۱۳ میلی‌متر بارش، خشک‌ترین سال این دوره بود؛ سالی که استان کمتر از نیمی از بارش نرمال خود را دریافت کرد. اما نکته این جاست: حتی در سال ۱۴۰۲-۱۴۰۳ که بارش ۱۷۷ میلی‌متر و بهترین سال دوره بود، کسری مخزن همچنان ادامه داشت  که متأثر از دهه‌ها بد مدیریتی در مصارف آب است. 
حجم آب‌های تجدیدشونده استان از ۴٬۴۵۰ میلیون مترمکعب در سال ۱۳۹۶ به ۳٬۲۳۹ میلیون مترمکعب در سال ۱۴۰۳ رسیده است. این کاهش ۲۷ درصدی به معنای آن است که سفره‌های آب زیرزمینی دیگر تغذیه کافی ندارند و هرسال بیش ازآنچه به آن‌ها وارد می‌شود، از آن‌ها برداشت می‌شود. تغذیه آبخوان‌ها از ۳٬۶۲۳ میلیون مترمکعب به ۲٬۲۳۱ میلیون مترمکعب رسیده است؛ یعنی کاهش ۳۸ درصدی که نشان می‌دهد حتی در سال‌هایی که بارش نسبتاً مناسب بوده، آب کافی به سفره‌ها نرسیده است.
 دلیل اصلی: تبخیر بالا، سیلاب‌های مخرب که فرصت نفوذ ندارند و برداشت بی‌رویه از چاه‌ها.
بدهی پنهان به آیندگان
در هیچ سالی از ۸ سال گذشته، تغذیه آبخوان‌ها بیش از برداشت نبوده است. به عبارت ساده‌تر، ما هرسال بیش ازآنچه به سفره‌های آب زیرزمینی وارد می‌شود، از آن‌ها برداشت کرده‌ایم. نتیجه این حسابداری ساده اما ویرانگر، کسری مخزن است. در سال ۱۳۹۶ کسری ۷۲۸ میلیون مترمکعب بوده، در سال ۱۴۰۰ به ۹۲۸ میلیون مترمکعب رسیده و در سال ۱۴۰۳ با ۶۹۴ میلیون مترمکعب، همچنان ادامه دارد. به طور متوسط، هرسال ۸۱۰ میلیون مترمکعب از ذخایر استراتژیک آب زیرزمینی استان برداشت‌شده است. این یعنی ما هرسال معادل حجم سد دوستی 
( تأمین‌کننده 60 درصد آب مشهد تا چند سال قبل) را از ذخایر زیرزمینی برداشته‌ایم، بدون آن که چیزی جایگزین آن شود. این بدهی پنهان، امانتی است که ما به آیندگان تحویل می‌دهیم؛ امانتی که نه‌تنها بازپرداخت نشده، بلکه هرسال بزرگ‌تر می‌شود.
کف‌شکنی، تقلای ناامیدانه برای رسیدن به آب
پدیده کف‌شکنی (عمیق‌تر کردن چاه‌های موجود) به یکی از ویژگی‌های بارز بحران آب در خراسان رضوی تبدیل شده است. آمار رسمی نشان می‌دهد که در ۸ سال گذشته، بیش از ۱۱ هزار حلقه چاه به طور متوسط ۷.۲ متر عمیق‌تر شده‌اند. چاه‌های دیزلی کشاورزی با ۲۳ متر افزایش عمق، رکورددار کف‌شکنی هستند. این چاه‌ها عمدتاً متعلق به کشاورزان سنتی و خرد هستند، کشاورزانی که توان مالی حفر چاه جدید برقی را ندارند و مجبور شده‌اند چاه‌های قدیمی خود را عمیق‌تر کنند. این آمار روایتگر داستانی تلخ است: کشاورزانی که زمین‌هایشان خشک‌شده و چاه‌هایشان به ته رسیده، با هزینه‌های سنگین اقدام به کف‌شکنی می‌کنند تا شاید چند متر پایین‌تر، قطره‌ای آب بیابند. اما سطح ایستابی هرسال پایین‌تر می‌رود و این تلاش ناامیدانه، نتیجه‌ای جز هزینه بیشتر و امید کمتر نداشته است و آثار آن را در سال‌های نه‌چندان دور خواهیم دید.
چاه‌های شرب و بهداشت عمیق از ۱۹۷.۱ متر در سال ۱۳۹۶ به ۱۷۴.۶ متر در سال ۱۴۰۳ رسیده‌اند، اما نکته تکان‌دهنده، کاهش ۴۰ درصدی دبی این چاه‌ها از ۲۲ لیتر بر ثانیه به ۱۳.۱ لیتر بر ثانیه است. این بدان معناست که چاه‌های آب شرب، که باید خط قرمز مدیریت منابع آب باشند، اکنون ۴۰ درصد ضعیف‌تر شده‌اند. اگر این روند ادامه یابد، در آینده‌ای نه‌چندان دور، تأمین آب شرب مشهد و شهرهای بزرگ استان با چالش جدی مواجه خواهد شد.
خاموشی چاه‌های نیمه عمیق
تعداد چاه‌های غیرمجاز نیمه عمیق از ۶٬۹۷۸ حلقه در سال ۱۳۹۶ به ۶٬۰۲۸ حلقه در سال ۱۴۰۳ رسیده است. این کاهش ۹۵۰ حلقه‌ای (۱۴ درصد) نشان می‌دهد که سفره‌های کم‌عمق به طور کامل تخلیه‌شده‌اند( البته این نافی تلاش متولیان برای پر کردن چاه‌های غیرمجاز در استان نیست) چاه‌های نیمه عمیق که زمانی منبع اصلی آب کشاورزی روستایی بودند، اکنون دیگر آب ندارند. شاید یکی از دلایل اصلی تشدید مهاجرت خانوارهای روستایی به شهرهای استان در یک دهه گذشته همین مسئله باشد.
قاچاق آب، تجارت پرسود در سایه غفلت
 اما این تمام ماجرا نیست و داده ها نشان می دهد؛ باوجود ادعای موفقیت طرح تعادل‌بخشی و بسته شدن ۱۶٬۲۲۱ حلقه چاه غیرمجاز در ۲۹ سال گذشته، آمار رسمی نشان می‌دهد که چاه‌های غیرمجاز عمیق ۸۷ درصد افزایش‌یافته‌اند؛ از ۲۴۷ حلقه در سال ۱۳۹۶ به ۴۶۱ حلقه در سال ۱۴۰۳. درحالی‌که برداشت غیرمجاز از چاه‌های نیمه عمیق ۱۲ درصد کاهش‌یافته، برداشت غیرمجاز از چاه‌های عمیق ۵۱ درصد افزایش‌یافته است. ترکیب برداشت غیرمجاز نیز تغییر کرده: سهم چاه‌های نیمه عمیق از ۸۱ درصد به ۷۱ درصد کاهش‌یافته و سهم چاه‌های عمیق از ۱۹ درصد به ۲۹ درصد افزایش‌یافته است. قاچاقچیان آب به سمت لایه‌های عمیق‌تر مهاجرت کرده‌اند.