به مناسبت ایام شهادت حضرت زهرا(س) میزبان رویدادی بودیم با موضوع جلوه‌هایی ازسیره وسبک زندگی حضرت زهراعلیهاالسلام با حضوردکترمحمدرضا طوسی، دکترای معارف اسلامی. دراین نشست، حول زندگانی وشهادت این بانوی بزرگ اسلام ، ازنامگذاری آن حضرت، خطبه فدکیه، مراحل زندگی وشهادت حضرت فاطمه(س) سخن به میان آمد .درادامه خلاصه مباحث مطرح شده در این جلسه خواهد آمد.


فاطمه یعنی جداشده ازهمه بدی‌ها
یکی ازجلوه‌های عظمت حضرت، نام آن حضرت یعنی فاطمه(س) است. خیلی‌ها دراین میان اشکالاتی وارد کرده‌اند. به عنوان مثال دریکی ازکلاس‌هایی که تدریس می‌کنم دخترخانمی آمد وگفت: دوست ندارم اسمم فاطمه باشد. گفتم: چرا؟ گفت: چون فاطمه درلغت به معنی مقطوع‌النسل. برای همین ازپدرومادرم گله‌مند هستم که این همه اسم بود و چرا این اسم را برمن گذاشتند؟ خب متاسفانه این جوی که این روزها درفضای مجازی وشبکه‌های اجتماعی هست و شما مثلا معنای اسم را درآن‌جا می‌بینید، خروجی‌اش می‌شود این. ولی وقتی به کتب لغت نگاه می‌کنید درمعنی وتبیین معنای فاطمه می‌بینید به معنی بریده‌شده وجداشده ازهمه بدی‌ها وزشتی‌هاست. دراصل لغت، فاطمه یعنی مبرا از همه پلشتی‌های انسانی و اخلاقی است. روایتی است ازامام صادق(ع) که فرمودند: خدای متعال اسم مادرما را فاطمه انتخاب کرد چون اوجداشده ومنقطع‌شده است ازبند همه زشتی‌ها و پلشتی‌ها. این جایگاه والای فاطمه زهرا(س) است.درحدیثی دیگرازامام صادق(ع) پرسیدند که چرا خدا نام فاطمه را برای مادرت گذاشت؟ فرمود: چون فردای قیامت جدا می‌کند و سوا می‌کند شیعیان و محبان گنهکارش را ازآتش دوزخ.درآن غوغای وانفسایی که به گزارش قرآن وقتی قیامت را نگاه می‌کنی انگار همه مست هستند ،درحالی که مست نیستند و ازشدت گرفتاری به حالت بیچارگی رسیدند،درچنان غوغای وانفسایی تنها گره‌گشا فاطمه زهراست. حدیثی هم داریم که درمجامع شیعه وسنی به حدتواترآمده است؛ اول کسی که به امرخدا بهشت را افتتاح می‌کند فاطمه زهراست.درتتمه روایت است بی بی وارد بهشت نمی‌شود؛ خطاب می‌رسد زهرا جان ما بهشت را برای تو زینت کرده‌ایم، چرا وارد بهشت نمی‌شوی؟ عرضه می‌دارد خدایا شیعیان و محبین من اینجا گرفتارند دلم نمی‌آید با این وضع تک‌رو و تک‌نفره وارد بهشت شوم.»

خطبه فدکیه خطبه انسانیت است
یکی ازنکات مهم درزندگی، درخواست‌های حضرت زهرا(س) بود. مثلا دریکی ازادعیه می‌فرمایند: خدایا من این‌قدرمشغول لذت و انس و عبادات تو هستم که اصلا برای خودم خواسته‌ای ندارم، که بخواهم به این خواسته‌های دنیوی بچسبم. حضرت زهرایی که «وَيُطعِمُونَ -لطَّعَامَ عَلَى حُبِّهِ- مِسكِينا وَيَتِيما وَأَسِيرًا» (و غذا را با وجودى كه خود به آن نيازمندند به مسكين و يتيم و اسيرمى‌خورانند) بود، تا جایی که آلوسی شافعی مذهب درتفسیر روح المعانی اعتراف می‌کند سه شبانه روزحضرت فاطمه زهرا(س) با آب تنها افطارکرد. فاطمه‌ای که به گزارش قرآن آیه تطهیر درشان او نازل شده یا محوریت حدیث کسا با فاطمه زهراست، فاطمه‌ای که رسول خدا درباره‌اش فرموده إِنَّ اَللَّهَ تَعَالَى يَغْضَبُ لِغَضَبِ فَاطِمَةَ وَ يَرْضَى لِرِضَاهَا همانا خدا به سبب غضب توغضب می‌کند و با رضایت تو راضی می‌شود. فاطمه زهرایی که درذیل آیه شریفه لَن تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ (هرگز به (حقیقتِ) نیکوکارى نمى‌رسید مگر این که ازآن‌چه دوست مى‌دارید، (درراه خدا) انفاق کنید) که صدای جرج جرداق مسیحی صاحب کتاب معروف وشاخته شده «الامام علی صوت العدالة الانسانیه» هم بلند شد که درکجای دنیا شما بانویی را می‌شناسید که درشب عروسی ازپیراهن عروسی صرف‌نظرکند،جزفاطمه زهرا(س) در اسلام؟ آن وقت این جایگاه بی‌بی را نگاه می‌کنید که به طورکلی ازمهمترین وضروری‌ترین چیزهای این دنیا کوچک‌ترین میل ورغبتی ندارد، بعد این بانو بیفتد دنبال فدک؟ وخطبه فدکیه را بگوید؟ اصلا این توهین است. بزرگان و اساتید معتقدند چه کسی گفته این خطبه فدکیه است؟ این خطبه انسانیت است. این خطبه حقوق بشراست. اصلا دعوا برسراصل شرف و وجدان است. چرا که غاصبان خلافت، حداقل‌های انسانیت و شرافت را هم زیر پا گذاشتند. لذا خیلی ازبزرگان، ازجمله علامه مجلسی، معتقدند نباید این خطبه را صرفاً خطبه فدکیه نامید؛ چراکه این خطبه، خطبه توحید، خطبه امامت، خطبه انسانیت و روشنگری است. حضرت زهرا سلام‌ا...‌علیها درجای‌جای این خطبه، به این حقیقت اشاره می‌کنند. چرا امیرالمؤمنین سلام‌ا...‌علیه، زمانی که به خلافت ظاهری رسیدند، فدک را بازپس نگرفتند؟ چرا فدک را تصاحب نکردند؟ فرمودند: بگذارید جزو اموال عمومی باقی بماند.گفتند: آقا، چگونه ممکن است؟ مگرفدک براساس متن قرآن، متعلق به حضرت زهرا سلام‌ا...‌علیها نیست؟ مگرقرآن نمی‌فرماید: «وَآتِ ذَا الْقُرْبَى حَقَّهُ»؛ حق خویشاوندان را ادا کن؟ حضرت فرمودند: اصلاً دعوای ما با این‌ها برسر فدک نبود؛ ما می‌خواستیم ازمسیر فدک، چراغی روشن کنیم تا همگان حقیقت را بشناسند و بدانند حق کجاست و باطل کجاست.

درشهادت حضرت شکی نیست
دررابطه با شهادت حضرت زهرا(س) که رهبرشهید انقلاب هرسال به نام نامی حضرت فاطمه(س) مجلس می‌گرفتند نشان‌دهنده دغدغه رهبرانقلاب بود. نشان می‌دهد که به هیچ عنوان وحدت به معنای این نیست که شیعه ازاصول خودش دست بکشد.وحدت به معنای این است که همگی حول حقیقت و محورتوحید جمع شویم. توحید حقیقی درخانه اهل بیت است. شهریارزیبا می‌گوید که دل اگر خداشناسی، همه دررخ علی بین، به علی شناختم من به خدا قسم خدا را. که اگر مردم همه متحد می‌شدند و وحدت و یکپارچگی داشتند حول محور اهل بیت، کاربه این همه اختلافات و نزاع و درگیری‎ها نمی‎کشید. ماجرای شهادت حضرت زهرا(س) درموسوعه اخباری شیعه وحتی اهل سنت اظهرمن الشمس است. علامه جلیل‌القدرسید جعفرمرتضی عاملی،صاحب کتاب الصحیح من سیره النبی الاعظم، چند جلد کتابش را اختصاص می‌دهد به شهادت پیغمبر(ص) وشهادت حضرت زهرا(س) را مطرح می‌کند که درآن سندها ومدارک فراوانی می‌آورد دال بر این که به واسطه چه کسانی حضرت مورد اصابت و جسارت و هجوم قرارگرفتند. تمام این‌ها هست و از این جهت جای انکاری باقی نمی‌ماند.


چرا خدا پیامبر زن قرارنداد؟
ازحضرت علامه جوادی آملی این مرجع عالیقدرجهان تشیع پرسیدند که چرا خدا پیامبر زن قرارنداد؟ ایشان فرمودند که فرق است میان مقام نبوت با مقام ولایت. درمقام نبوت چون یک امراجرایی است و درمقام عملیات باید وارد شد، جنگ دارد، دستوردارد، ابلاغ دارد، هشداردارد، منازعه دارد، این یک امر اجرایی است و این کارحال و هوای مردانه می‌طلبد. چون حضرت علی(ع) فرمودند: اَلمَراَةُ رَیحانَةٌ وَ لَیسَت بِقَهرَمانَة. زن، گل به شدت لطیفی است که با کوچک‌ترین آسیب لطمه می‌خورد، او برای قهرمانی و بگیر و ببند آفریده نشده است و با حال و هوای زنانه انطباق ندارد. علامه جوادی آملی می‌فرماید: اما درمقام ولایت که به مراتب فراتر از مقام نبوت است، ولایت پاره‌ای ازخانم‌ها از بسیاری از انبیای مرد بالاتر بوده است. بعد مثال می‌زنند مانند: حضرت مریم(س) مادرحضرت عیسی(ع) که ولایتش ازولایت نوح نبی فراتر بوده است درحالی که او پیغمبر اولوالعظم بوده و درمرحله نبوت به مرحله رسالت رسید. امروز چشم و چراغ و واسطه فیض میان زمین و زمان کیست؟ وقتی حجت ابن الحسن(عج) درتوقیعی که ازآستان مبارک‌شان صادرفرموند وگفتند: برای من مهدی درتمام مقاطع زندگی، مادرم فاطمه زهرا(س) یک الگوی تمام عیاراست، پس او فقط سرور زنان نیست. بلکه او سرورهمه مردان و زنان عالم است. چرا که چه مردی بالاتر، کامل‌تر و جامع‌تر از مهدی(عج) است که این حرف را زده است؟

سختی دنیا، شیرینی آخرت است
دیگر ازدرس‌های زندگانی حضرت زهرا(س) که خیلی تجلی داشت، فعالیت شدید درمنزل برای رفاه خانواده بود. این قدرحضرت خودش را به مشقت می‌انداخت که حتما شنیده‌اید وقتی رسول خدا وارد منزل شد بعد ازازدواج حضرت زهرا(س) دید به خاطر کارمنزل از سر و صورت حضرت عرق می‌چکد. پیامبر(ص) فرمود: زهرا جان بچش سختی کار دنیا را- مثل خیلی ازپدرخانم‌ها ازدخترش دفاع نکرد.- فرمود چطورپدرم؟ حضرت رسول(ص) فرمود :به خاطر این که سختی‌هایی که دردنیا می‌کشی شیرینی‌های آخرت و قیامت می‌شود. حضرت خیلی درمنزل کار و فعالیت می‌کرد. البته اشتباه نشود و آقایان بد نشنوند. امیر مومنان(ع) هم به شدت درکارهای خانه شرکت می‌کرد و مثل بعضی آقایان ازکار فرارنمی‌کرد.

دفاع عالمانه ازجایگاه توحید و ولایت
یکی ازمهم‌ترین نکاتی که درتاریخ زندگانی حضرت زهرا سلام‌ا...‌علیها به‌زیبایی دیده می‌شود، دفاع جانانه از مقام ولایت و امامت است؛ به تعبیردیگر، دفاع عالمانه ازجایگاه توحید و ولایت. درزمانی که امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) را پس ازماجرای سقیفه ناجوانمردانه خانه‌نشین کردند، حضرت زهرا سلام‌ا...‌علیها به‌هیچ‌عنوان کنارننشستند. اتفاقا درتبیین همین مسئله، بسیاری ازافراد ازحضرت می‌پرسیدند: چرا امیرالمؤمنین حق خود را نمی‌گیرند؟ درهمین زمان، صدای اذان بلند شد. حضرت فرمودند: «اگربلند می‌شدم و دست به اقدام مسلحانه می‌زدم، مصیبت بزرگ‌تری به وجود می‌آمد». تعبیر حضرت درنهج‌البلاغه این است: «مَصِيبَتِي أَعْظَمُ مِنْ فَوْتِ وِلَايَتِكُمْ». مصیبتی بالاتر ازغصب ولایت و خلافت به وجود می‌آمد. آن مصیبت چه بود؟ نابودی اصل دین و اساس توحید؛ به‌گونه‌ای که دیگر همین ندای توحید و صدای اذان هم از مأذنه‌ها به گوش نمی‌رسید. حضرت زهرا سلام‌ا...‌علیها پس از ماجرای غصب خلافت هم ازدفاع دست برنداشتند. این ماجرا اسناد محکم و معتبری دارد و حتی در مجامع اهل سنت هم نقل شده است. برای نمونه، احمد بن حنبل درکتاب مسند خود این ماجرا را آورده. همچنین طبری، مورخ اهل سنت، این روایت را نقل می‌کند که حضرت زهرا سلام‌ا...‌علیها به در خانه مهاجرین و انصارمی‌رفتند و ازامیرالمؤمنین دفاع می‌کردند و واقعه غدیرخم را به آنان یادآوری می‌کردند. اینجا یک درس مهم برای زنان وجود دارد؛ این که باید حضوری پررنگ دراجتماع داشته باشند و درکنارمردان، دوشادوش آنان، ازولایت وتوحید دفاع کنند ودراین عرصه حضوری مؤثر و چشمگیرداشته باشند. حضرت زهرا سلام‌ا...‌علیها به سراغ افراد می‌رفتند و ازآنان می‌پرسیدند: آیا ماجرای غدیرخم را فراموش کرده‌اید؟ آیا به یاد ندارید که پیامبر اکرم صلی‌ا...علیه‌وآله فرمودند: «مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَهَذَا عَلِيٌّ مَوْلَاهُ»؟ اینجا باید گفت: «فَيا أَسَفاً»؛ افسوس برکسانی که حقیقت را می‌دانستند، اما عمداً آن را انکارمی‌کردند. عده‌ای گفتند: حافظه خود را ازدست داده‌ایم و عده‌ای دیگرگفتند: مردم به سمت افراد دیگری رفتند و ما هم به دنبال آنان رفتیم. این همان کسانی بودند که حضرت زهرا سلام‌ا...‌علیها بسیاری از آنان را نفرین کردند و فرمودند: خداوند نیامرزد کسانی را که پشت همسرم و صاحب ولایت را خالی کردند.