رجب رضوی
نگاهی به پیوند میان ماه رجب و امام رضا(ع)نویسنده: کاردار
مترجم:
رجب در احادیث «ماه خدا» و «ریسمانی میان خدا و بندگان» توصیف شده است که هرکس به آن چنگ زند به وصال الهی نزدیک میشود. رجب فرصتی برای شستوشوی دل و بازسازی رابطه با خدا معرفی شده است؛ تعبیر «ریسمان میان خدا و بندگان» نشاندهنده امکان بازگشت انسان و وصال معنوی اوست. لیلة الرغائب (شب جمعه اول رجب) و ایام البیض (سه روز وسط ماه) از مناسبتهای ویژهاند که برای آنها نمازها و دعاهای مأثور وارد و ثواب ویژهای نقل شده است. روزهداری در برخی روزهای رجب و بهویژه گرفتن چند روز متوالی در این ماه توصیه شده و در روایات ثواب و آثار معنوی آن آمده است. نماز، اذکار و استغفار در رجب بهعنوان وسیلهای برای جلب رحمت و مغفرت توصیه شده است. اما نکته مهم آن است که پیوند امام رضا(ع) با ماه رجب در متون شیعی بازتاب پررنگی یافته است که در این مطلب به آن میپردازیم.
فضیلت زیارت امام رضا(ع) در رجب
رجب بهعنوان «ماه ولایت» و فرصت توبه و تجدید عهد شناخته میشود و زیارت امام رضا(ع) در این ماه بهعنوان نمادی از پیوند با اهل بیت و سرچشمه همه خیرات تبیین شده است. در کافی آورده شده از امام جواد(ع) پرسیده شد «مردی حج را به جا آورد و عمره تمتع را هم به جا آورد و به مدینه رفت و قبر پیامبر(ص) را زیارت کرد. سپس خدمت شما آمد و شما را زیارت کرد، در حالی که عارف به حق شما بود و میدانست که شما حجت خدا بر خلق او هستی. و به کربلا رفت قبر امام حسین(ع) را زیارت کرد، قبر موسی بن جعفر(ع) را هم زیارت کرد و بهسوی سرزمین خود برگشت. سال بعد هم خداوند حج را روزی و نصیب او کرد. آیا در این سال حج به جا آورد یا به خراسان به زیارت قبر پدر بزرگوار شما برود؟ کدام با فضیلتتر و برتر است؟» امام جواد(ع) فرمود: «زیارت پدرم امام رضا(ع) بافضیلتتر و برتر است که البته باید در ماه رجب باشد.» تاکید بر زیارت امام رضا(ع) در رجب نشاندهنده آن است که این ماه بهعنوان فرصتی ویژه برای تقرب و تجدید عهد با اهل بیت شناخته شده و باعث شکلگیری آیینهای زیارتی و تقویت پیوند اجتماعی میان زائران و حرم شده است. متون دینی این پیوند را هم در بعد فردی (توبه، دعا، روزه) و هم در بعد جمعی (سنتهای زیارتی) برجسته کردهاند.
اهمیت رجب در سخن امام
از سوی دیگر، امام رضا(ع) درباره اهمیت ماه رجب و فرصتی که خداوند به بندگان داده، به نقل از پدران گرامیشان و به نقل از پیامبر اکرم(ص) میفرمایند: «رجب ماه بارش رحمت الهی است. خداوند در این ماه رحمت خود را بر بندگانش فرو میریزد.» اما آنچه بیش از همه برای این ماه سفارش شده و مؤمنان را نسبت به آن مورد تشویق قرار داده، روزه گرفتن است. در همین زمینه حسن بن علی بن فضال از حضرت امام رضا(ع) روایت کرده است که فرمود: «هر کس روز اول ماه رجب را به اشتیاق ثواب و پاداش الهی روزه بگیرد، بهشت بر او واجب گردد. و هرکس یک روز در وسط ماه رجب روزه بگیرد در مثل ربیعه و مضر (که دو طایفه پرجمعیت بودند) شفاعت کند. و هرکس یک روز در آخر آن روزه بگیرد، خداوند او را از اهل بهشت قرار داده و شفاعت او را در مورد پدر، مادر، پسر، دختر، خواهر، برادر، عمه، عمو، خاله، دایی، آشنایان و همسایگانش بپذیرد گرچه در میان آنان کسی باشد که سزاوار دوزخ است.» در بیانی دیگر امام رضا(ع) ثواب روزه در ماه رجب را گشوده شدن درهای بهشت معرفی کرده است. عبدا... بن صالح هروی از حضرت امام رضا(ع) روایت کرده است که فرمود: «هرکس روز اول ماه رجب را روزه بگیرد، خداوند از او خشنود گردد؛ روزی که او را دیدار کند. هرکس دو روز از ماه رجب را روزه بگیرد، خداوند از او راضی باشد روزی که او را دیدار کند. و هر کس سه روز از ماه رجب را روزه بگیرد، خداوند از او خشنود گردد و او را خشنود سازد و کسانی که با او مرافعه دارند راضی سازد؛ روزی که او را دیدار کند، یعنی روز قیامت.» امید آن که فرصت این ماه را غنیمت شماریم.
فضیلت زیارت امام رضا(ع) در رجب
رجب بهعنوان «ماه ولایت» و فرصت توبه و تجدید عهد شناخته میشود و زیارت امام رضا(ع) در این ماه بهعنوان نمادی از پیوند با اهل بیت و سرچشمه همه خیرات تبیین شده است. در کافی آورده شده از امام جواد(ع) پرسیده شد «مردی حج را به جا آورد و عمره تمتع را هم به جا آورد و به مدینه رفت و قبر پیامبر(ص) را زیارت کرد. سپس خدمت شما آمد و شما را زیارت کرد، در حالی که عارف به حق شما بود و میدانست که شما حجت خدا بر خلق او هستی. و به کربلا رفت قبر امام حسین(ع) را زیارت کرد، قبر موسی بن جعفر(ع) را هم زیارت کرد و بهسوی سرزمین خود برگشت. سال بعد هم خداوند حج را روزی و نصیب او کرد. آیا در این سال حج به جا آورد یا به خراسان به زیارت قبر پدر بزرگوار شما برود؟ کدام با فضیلتتر و برتر است؟» امام جواد(ع) فرمود: «زیارت پدرم امام رضا(ع) بافضیلتتر و برتر است که البته باید در ماه رجب باشد.» تاکید بر زیارت امام رضا(ع) در رجب نشاندهنده آن است که این ماه بهعنوان فرصتی ویژه برای تقرب و تجدید عهد با اهل بیت شناخته شده و باعث شکلگیری آیینهای زیارتی و تقویت پیوند اجتماعی میان زائران و حرم شده است. متون دینی این پیوند را هم در بعد فردی (توبه، دعا، روزه) و هم در بعد جمعی (سنتهای زیارتی) برجسته کردهاند.
اهمیت رجب در سخن امام
از سوی دیگر، امام رضا(ع) درباره اهمیت ماه رجب و فرصتی که خداوند به بندگان داده، به نقل از پدران گرامیشان و به نقل از پیامبر اکرم(ص) میفرمایند: «رجب ماه بارش رحمت الهی است. خداوند در این ماه رحمت خود را بر بندگانش فرو میریزد.» اما آنچه بیش از همه برای این ماه سفارش شده و مؤمنان را نسبت به آن مورد تشویق قرار داده، روزه گرفتن است. در همین زمینه حسن بن علی بن فضال از حضرت امام رضا(ع) روایت کرده است که فرمود: «هر کس روز اول ماه رجب را به اشتیاق ثواب و پاداش الهی روزه بگیرد، بهشت بر او واجب گردد. و هرکس یک روز در وسط ماه رجب روزه بگیرد در مثل ربیعه و مضر (که دو طایفه پرجمعیت بودند) شفاعت کند. و هرکس یک روز در آخر آن روزه بگیرد، خداوند او را از اهل بهشت قرار داده و شفاعت او را در مورد پدر، مادر، پسر، دختر، خواهر، برادر، عمه، عمو، خاله، دایی، آشنایان و همسایگانش بپذیرد گرچه در میان آنان کسی باشد که سزاوار دوزخ است.» در بیانی دیگر امام رضا(ع) ثواب روزه در ماه رجب را گشوده شدن درهای بهشت معرفی کرده است. عبدا... بن صالح هروی از حضرت امام رضا(ع) روایت کرده است که فرمود: «هرکس روز اول ماه رجب را روزه بگیرد، خداوند از او خشنود گردد؛ روزی که او را دیدار کند. هرکس دو روز از ماه رجب را روزه بگیرد، خداوند از او راضی باشد روزی که او را دیدار کند. و هر کس سه روز از ماه رجب را روزه بگیرد، خداوند از او خشنود گردد و او را خشنود سازد و کسانی که با او مرافعه دارند راضی سازد؛ روزی که او را دیدار کند، یعنی روز قیامت.» امید آن که فرصت این ماه را غنیمت شماریم.
10 صفحه اول


