یکی از مهم‌ترین شاخص‌های آماری در حوزه جمعیت، آمار ازدواج و طلاق است که می‌تواند تصویری روشن از وضعیت خانواده و تحولات اجتماعی ارائه دهد. بررسی آمارهای پنج سال اخیر در خراسان رضوی یعنی سال های 1400 تا 1404 نشان می‌دهد که اگرچه روند طلاق در استان طی دو سال گذشته کاهشی شده، اما همزمان تعداد ازدواج‌ها نیز با شیبی قابل توجه در حال کاهش است؛ موضوعی که می‌تواند در سال‌های آینده پیامدهای مهمی برای ساختار جمعیتی استان به همراه داشته باشد.

​​​​​​​

پنج سال، پنج آمار و یک واقعیت مشترک؛ ازدواج در خراسان رضوی هر سال کمتر شده است. از بیش از ۵۲ هزار ازدواج ثبت شده در سال ۱۴۰۰ به حدود ۴۰ هزار مورد در سال ۱۴۰۴ رسیده‌ایم؛ یعنی طی پنج سال گذشته بیش از ۱۲ هزار ازدواج از آمار سالانه ثبت‌ها کاسته شده است. در همین بازه زمانی، طلاق نیز پس از چند سال نوسان، روندی کاهشی پیدا کرده است. مرور این اعداد نشان می‌دهد خانواده در خراسان رضوی در حال تجربه تغییراتی است که ریشه‌های آن را باید در اقتصاد، فرهنگ و تحولات سبک زندگی جست‌وجو کرد.
ازدواج؛ 5 سال کاهش متوالی!
آمارهای رسمی سازمان ثبت احوال کشور نشان می‌دهد تعداد ازدواج‌های ثبت شده در خراسان رضوی از ۵۲ هزار و ۸۲۲ مورد در سال ۱۴۰۰ به ۴۰ هزار و ۴۷۵ مورد در سال ۱۴۰۴ رسیده است. به بیان دیگر، طی این دوره پنج‌ساله تعداد ازدواج‌ها ۱۲ هزار و ۳۴۷ مورد کاهش یافته که معادل افت ۲۳.۴ درصدی است. نخستین افت محسوس در سال ۱۴۰۱ رخ داد. در این سال تعداد ازدواج‌های ثبت شده به ۴۶ هزار و ۴۵۵ مورد رسید که نسبت به سال قبل از آن، کاهش ۶ هزار و ۳۶۷ موردی را نشان می‌دهد. این میزان افت معادل ۱۲.۱ درصد است؛ رقمی که بیشترین کاهش سالانه ازدواج در بازه مورد بررسی محسوب می‌شود. روند نزولی در سال ۱۴۰۲ نیز ادامه یافت. تعداد ازدواج‌ها در این سال به ۴۴ هزار و ۱۹۹ مورد رسید که نسبت به سال قبل آن، ۲ هزار و ۲۵۶ مورد کمتر بود. این کاهش معادل ۴.۹ درصد برآورد می‌شود.
در سال ۱۴۰۳ نیز هرچند سرعت افت کاهش یافت، اما روند نزولی متوقف نشد. تعداد ازدواج‌های ثبت شده به ۴۳ هزار و ۵۶۹ مورد رسید که نسبت به سال ۱۴۰۲ حدود ۶۳۰ مورد یا ۱.۴ درصد کاهش داشت.
اما در سال ۱۴۰۴ بار دیگر شیب کاهش تندتر شد. تعداد ازدواج‌ها به ۴۰ هزار و ۴۷۵ مورد رسید؛ یعنی ۳ هزار و ۹۴ مورد کمتر از سال ۱۴۰۳. این افت معادل ۷.۱ درصد است و پس از سال ۱۴۰۱، دومین کاهش شدید سالانه در دوره پنج‌ساله به شمار می‌رود.
بررسی این روند نشان می‌دهد ازدواج در خراسان رضوی طی پنج سال گذشته نه تنها وارد مسیر رشد نشده، بلکه هر سال نسبت به سال قبل کاهش یافته است. 
طلاق؛ ثبات سه‌ساله آماری و آغاز روندکاهشی
برخلاف ازدواج، روند طلاق در خراسان رضوی طی این دوره فراز و فرود متفاوتی را تجربه کرده است. آمارها نشان می‌دهد تعداد طلاق‌های ثبت شده از ۲۲ هزار و ۵۹ مورد در سال ۱۴۰۰ به ۱۹ هزار و ۳۶۱ مورد در سال ۱۴۰۴ رسیده است؛ یعنی طی پنج سال، ۲ هزار و ۶۹۸ مورد کاهش یافته که معادل افت ۱۲.۲ درصدی است که از نظر آماری، این روند کاهشی قابل توجه است.
در سال ۱۴۰۱ تعداد طلاق‌های ثبت شده ۲۲ هزار و ۵۵ مورد بود؛ رقمی که تنها چهار مورد کمتر از سال قبل محسوب می‌شود. به عبارت دیگر، تغییرات این سال تقریباً صفر و معادل ۰.۰۲ درصد کاهش بوده است. سال ۱۴۰۲ تنها سالی است که روند طلاق افزایش یافت. در این سال ۲۲ هزار و ۱۷۶ مورد طلاق ثبت شد که نسبت به سال ۱۴۰۱، افزایش ۱۲۱ موردی یا حدود ۰.۵ درصدی را نشان می‌دهد. اما از سال ۱۴۰۳ مسیر طلاق تغییر کرد. تعداد طلاق‌های ثبت شده به ۲۰ هزار و ۸۱۸ مورد رسید که نسبت به سال قبل  هزار و ۳۵۸ مورد کاهش داشت. این افت معادل ۶.۱ درصد است. روند کاهشی در سال ۱۴۰۴ نیز ادامه پیدا کرد. تعداد طلاق‌ها در این سال به ۱۹ هزار و ۳۶۱ مورد رسید که نسبت به سال ۱۴۰۳، کاهش  هزار و ۴۵۷ موردی را نشان می‌دهد. این کاهش معادل ۷ درصد است و بیشترین افت سالانه طلاق در دوره مورد بررسی به شمار می‌رود.
به این ترتیب می‌توان گفت اگرچه طلاق در سه سال نخست دوره مورد بررسی تقریباً در سطحی ثابت و حول ۲۲ هزار مورد در نوسان بود، اما در دو سال اخیر وارد مسیر نزولی شده و به زیر ۲۰ هزار مورد رسیده است و مقایسه آماری سال گذشته با 5 سال قبل آن حاکی از کاهش قابل توجه 12.2 درصدی است.
سال ۱۴۰۴؛ کاهش همزمان ازدواج و طلاق
نگاهی دقیق‌تر به آمار سال گذشته نشان می‌دهد استان با پدیده‌ای دوگانه روبه‌رو بوده است. از یک سو تعداد ازدواج‌ها نسبت به سال قبل ۷.۱ درصد کاهش یافته و از سوی دیگر طلاق نیز ۷ درصد افت کرده است. کاهش طلاق در نگاه نخست می‌تواند نشانه‌ای مثبت تلقی شود، اما همزمانی آن با افت محسوس ازدواج، تحلیل این وضعیت را پیچیده‌تر می‌کند. در واقع کاهش طلاق لزوماً به معنای بهبود شرایط خانواده نیست، بلکه ممکن است بخشی از آن ناشی از کاهش تعداد ازدواج‌های سال‌های گذشته و در نتیجه کاهش جمعیت در معرض طلاق باشد. از سوی دیگر، افت بیش از سه هزار موردی ازدواج در یک سال، زنگ هشداری برای سیاست‌گذاران حوزه جمعیت و خانواده محسوب می‌شود. زیرا استمرار کاهش ازدواج می‌تواند در سال‌های آینده به کاهش نرخ باروری، افزایش سن ازدواج و تشدید روند سالمندی جمعیت منجر شود.
 نسبت طلاق به ازدواج چه می‌گوید؟
مقایسه تعداد ازدواج‌ها و طلاق‌ها نیز تصویر قابل تأملی ارائه می‌دهد. در سال ۱۴۰۰ به ازای هر ۱۰۰ ازدواج، حدود ۴۲ طلاق ثبت شده بود. این نسبت در سال‌های بعد به تدریج افزایش یافت و در سال ۱۴۰۴ به حدود ۴۸ طلاق به ازای هر ۱۰۰ ازدواج رسید.
اگرچه کاهش تعداد طلاق در دو سال اخیر اتفاق مثبتی است، اما سرعت کاهش ازدواج از سرعت کاهش طلاق بیشتر بوده است. همین موضوع باعث شده نسبت طلاق به ازدواج همچنان در سطح بالایی باقی بماند.