حصرآبادان چگونه شکسته شد؟

به مناسبت سالروزشکسته شدن حصرآبادان به دست غیورمردان کشورمان، پای خاطرات سرهنگ فرمنش، یکی ازفرماندگان این عملیات درتحریریه روزنامه نشستیم

نویسنده: علیرضا کاردار  |  روزنامه‌نگار

مترجم:

وقتی به آن روزها فکرمی‌کند،اشک درچشمانش جمع می‌شود.هنوز سرحال است،سربلند واستوارپله‌های سالن تحریریه را که بالا می‌رود، اجازه نمی‌دهد کسی دستش را بگیرد.کمترین استفاده را ازعصای دستش می‌گیرد. فریدون، پسرش که همیشه همراهش است،هوایش را دارد ونگران خستگی پدرش است.جناب سرهنگ هنوزدرقامت همان فرماندگانی است که حصرآبادان را شکستند.با غرورمی‌گوید: «بزرگ‌ترین جشن میهن همین پنجم مهراست.چون واقعا سرآغازهمه فتوحات بعدی همین شد.» به مناسبت پنجم مهر،سالروزشکستن حصر آبادان توسط لشکرپیروز77خراسان،میزبان یکی ازفرماندگان این عملیات بودیم؛سرهنگ بازنشسته،محمد مهدی فرمنش،فرمانده تیپ۳ لشکر۷7خراسان درزمان عملیات ثامن الائمه(ع). همراه با مخاطبان روزنامه خاطراتش را شنیدیم وازداشتن چنین سربازان دلاوری برای دفاع ازمیهن‌مان احساس افتخارکردیم.


قهرمان تیراندازی
سرهنگ فرمنش با خنده می‌گوید: «تا چندوقت پیش می‌گفتم درآستانه 90سالگی هستم ولی الان90سالگی را ردکردم.»ازجوانی‌اش واین‌که چگونه وارد ارتش شدمی‌گوید:«سال1338وارد دانشکده افسری وسال 41 فارغ التحصیل شدم.دردانشکده پیاده شیرازدوره دیدم وبعد برای مشهد انتخاب شدم،چون شهرخودم بود.آن زمان اسمش لشکر6بودکه بعدشد لشکر77. بعدوارد هنگ34رزمی شدم.اولین شغلم فرمانده مسلسل سنگین بود. به علت فعالیتی که کردم وازدانشکده آمده بودم، به عنوان سرپرست تیم تیراندازانتخاب شدم. هم فرمانده دسته مسلسل سنگین بودم وهم سرپرست تیم تیراندازلشکر.تیم ما دومین تیم موفق ایران بود.بایددرمسابقات پیمان سنتوکه بین4کشورایران، عراق،ترکیه و انگلستان بود شرکت می‌کردیم.» سرپرستی تیم باعث شد تا خودش هم به تیراندازی علاقه‌مند شود. ادامه می‌دهد: «برای تیراندازی با کلت45 شروع به تمرین کردم.تا جایی که درتهران ازبین همه نیروهای مسلح ژاندارمری، شهربانی، نیروی هوایی، زمینی ودریایی بهترین تیراندازها انتخاب شدند.درمسابقات، من نفراول شدم. به مشهد برگشتم.بعدازآن 3 نفربرای مسابقات جهانی اعزام شدیم.اولین سالی بودکه ایران در مسابقات سیزم (مسابقات ارتش‌های جهان) شرکت می‌کرد.»


آبادان درمحاصره
می‌رسیم به آغازجنگ تحمیلی ودفاع مقدس.جناب سرهنگ تعریف می‌کند:«بعدازجنگ من فرمانده تیپ2قوچان بودم.بعداز34روزکه مردم خرمشهرمقاومت کردند وخرمشهربه خونین شهرتبدیل شد،ازتیپ ما خواستند تا برای نجات برویم.صدام گفته بود3روزه اهوازو7روزه تهران را می‌گیرد.ولی با مقاومت خرمشهردید امکان چنین چیزی وجودندارد وبلندپروازی کرده بود.سرش راکج کرد به سمت آبادان تا آن‌جا رااز میهن جدا کند.»18مهر1359، عراق آبادان را محاصره کرد.آقای فرمنش آن روزها را چنین توصیف می‌کند:«آبادان270 درجه محاصره شده بود. یعنی از3جهت وفقط یک راه بازمانده بود. تیپ ما را خواستند و با وضعیت خاصی خود را به جنوب آبادان رساندیم. آبادان درآتش می‌سوخت و دود غلیظی منطقه را گرفته بود.داخل شدیم وسه تا گردان داشتیم،گردان153که فرمانده‌اش سرگردکهتری بود که خدا سلامتش بدارد.به عنوان پیشرورفت که عملیات ذوالفقار را انجام داد. عراقی‌ها داخل آبادان نخل‌ها را قطع کرده بودندواگرجاده خسروآباد را هم می‌بستند وبه اروندرود می‌رسیدند محاصره صددرصدمی‌شد وکار آبادان تمام بود.خوشبختانه گردان153فوق‌العاده خوب عمل کرد و اولین موفقیت ارتش ما را انجام داد.» این کهنه سربازمیهن یادی از همرزم شهیدش می‌کند ومی‌گوید: «خدا رحمت کند شهید حسن باقری را که ایشان ازسپاهیان بسیارزبده وعالی بود.ایشان با من همکاری می‌کرد ومی‌گفت: هرکاری که داری ومشکلی هست بگویید تا من با سپاهیان درمیان بگذارم وحل کنم.»

مرخصی قبل ازعملیات
سرهنگ فرمنش ازادامه حصرآبادان می‌گوید: «حدودا 7- 8 ماه تبادل آتش داشتیم واتفاق مهمی نیفتاد تا این که امام در14آبان فرمودند حصر آبادان باید شکسته شود. این مسئولیت را تیمسارظهیرنژاد فرمانده نیروی زمینی ارتش قبول کرد و این ماموریت به لشکر77 خراسان واگذارشد.آن زمان فرمانده تیپ3 مشهد شده و درگیلانغرب فرمانده محوربودم. ما را به آبادان فراخواندند تا به مادرواصل بشویم وعملیات بزرگی انجام شود.قبل ازاین که حرکت بکنیم به فرمانده لشکرگفتم:اگر نظرتان هست که یک عملیات با روحیه انجام شود، چون تیپ من عملیات زیادی درگیلانغرب انجام داده است وخسته هستند،اگرامکان دارد یک ماه برای استراحت و بازسازی بروند. با درخواستم موافقت شد. نیروها را با معاون به مشهد فرستادیم وخودم رفتم تهران و با فرمانده لشکر به آبادان رفتیم، برای طرح‌ریزی عملیات.» فرمانده ادامه می‌دهدکه حدود یک ماه طرح‌ریزی انجام وتکمیل شد: «بعد پیشنهاد شد چون این لشکرمنتسب به امام رضا(ع) است، این عملیات به ثامن الائمه(ع) نام گذاری شود. فرمانده‌ها به میدان درمحورهای مختلف برای شناسایی زمین ودشمن می‌رفتند تا این که زمان عملیات بچه‌ها از مشهد برگشتند. صدام انتظارداشت31 شهریورسالروزآغازجنگ تحمیلی حمله کنیم. چون مهمات نرسیده بود، عملیات به تاخیرافتاد. 48ساعته صندلی هواپیماها را برداشتند و به ما مهمات رساندند.این مسئله باعث رونق کارما شد. چون نیروهای عراقی بی خیال شده بودندکه ما حمله نخواهیم کرد.»


تیرخلاص به دشمن
«شب پنجم مهربود که به ما دستورعملیات داده شد.» سرانجام شب عملیات رسید. سرهنگ فرمنش با ذوق خاصی تعریف می‌کند: «در آخرین هماهنگی فرماندگان تیپ، آخرین دستورات را دریافت کردیم. لشکر برای این که بتواند خوب کنترل بکند، همه نیروهای ارتش و سپاه و بسیج و نیروهای مردمی را درقالب3 تیپ سازماندهی کردیم تا بتوانیم با وحدت فرماندهی عملیات را انجام دهیم. ازسپاه 10گردان به ما واگذارشده بود. امینیان فرمانده تیپ یک بجنورد بود. کهتری فرمانده تیپ 2 قوچان شده بود و من فرمانده تیپ 3 مشهد شده بودم. تا لحظه عملیات فرارسید. ساعت یک بعد از نصف شب روز پنجم مهر ما عملیات را شروع کردیم. خاکریز به خاکریز جلورفتیم. ازخاکریز دوم و سوم عراقی‌ها هشیارشدند وجنگ تن به تن شروع شد. ساعت 8 صبح فرمانده گردان 148 یادش به خیرسرگرد یعقوب رنجبرعملیات را انجام داده بود و با گرفتن 39 اسیراطلاع داد که به من کمک کنید، چون بچه‌ها خسته شده بودند. من چون به منطقه اشراف داشتم، دستورداده بودم واحد احتیاط آماده شده بود. گردان احتیاط مشت کوبنده فرمانده است. گفتم تا هدف پیش بروید. ساعت حدود 10 اطلاع دادند که ما 10 دستگاه تانک به غنیمت گرفتیم که مسئله مهمی بود. به لشکر درخواست دادیم راننده بفرستند وتانک‌ها را خارج کردیم. عملیات ادامه داشت تا حدود ساعت 11 که تیرخلاص را به عراقی‌ها وارد کردیم. ساعت 11 و نیم حصرآبادان شکسته شد و پل قصبه را تصرف کردیم. اعلام کردم که آمادگی دارم برای کمک به تیپ 2 قوچان برویم. تیمسارظهیرنژاد و فلاحی و آقای محسن رضایی که درمرکزعملیات بودند گفتند کارجنگ تمام شده وتحکیم هدف کنید ومنتظردستور بعدی باشید، باید گزارش مفصلی به امام (ره) وملت شریف ایران مخابره کنیم. همان جا حضرت امام پاسخ دادند وحکمی برای من صادرشد. بعد ازاین عملیات بود که «پیروز» پسوند نام لشکر۷۷ شد.»




ما شیعه علی (ع) هستیم
حصرآبادان شکست و این جگرگوشه میهن به دامان مام وطن بازگشت. فرمانده پیروز از بعد آن عملیات چنین می‌گوید: «بعد ازآن آماده شدیم برای عملیات فتح المبین. چون تغییراتی انجام شد و با سقوط هواپیما 7 نفر،تیمسار فلاحی و دیگران شهید شدند و ظهیرنژاد رئیس ستاد ارتش شد و شهید صیاد شیرازی فرمانده نیروی زمینی شد. برای عملیات فتح‌المبین درهفت تپه مستقرشدیم. چون تیپ ما منظم بود، فرمانده نیروی زمینی نظرخاصی داشت. به ما محبت کردند و سخت‌ترین محل که سایت و رادار بود را هدف تیپ من قرارداد. آن زمان برخی افراد که در کنترل عملیاتی من بودند گفتند در این عملیات اسیر نگیریم و انهدام نیرو داشته باشیم. گفتم من به تیپ دستور دادم فقط اسیر بگیریم، ما شیعه علی ابن ابیطالب(ع) هستیم و قوانین بین‌المللی هم اجازه نمی‌دهند. شب به فرمانده لشکر گفتم برای این عملیات هیچ مشکلی ندارم، فقط اگر دست من را هم قطع بکنید من انهدام نیرو نخواهم کرد وفقط اسیر خواهم گرفت. ایشان گفتند شما بروید، خودم ترتیبش را می‌دهم. من هم دستوررا انجام دادم. همین پسرم هم دراین عملیات کنارم بود. با یک کلاشینکف که روی دوشش بود و به زمین می‌خورد درپاسگاه بود.» سرهنگ فرمنش ادامه می‌دهد: «ما دراین عملیات15هزاراسیر گرفتیم. 4 هزارو500 اسیرتوسط تیپ من گرفته شده بودند. فرمانده تیپ عراقی هم دستگیرشد که ازآن بعثی‌های تند بود. خیلی ناراحت بود وبا معاونش درپاسگاه فرماندهی من بودند. پرسیدم آب و غذا می‌خواهید؟ گفت: نه. گفتم: سیگار؟ گفت: ها ها. یک سیگاردادیم و گفتم: چرا ناراحتی؟ من و تو نظامی هستیم و این اتفاق افتاده است. یک موقع ممکن بود ریسمان به گردن من باشد و به سمت بغداد باشم. چند وقت دیگر این‌ها حل می‌شود و می‌روی به سمت زن و بچه‌ات. یخش آب شد و کیفش را درآورد، عکس خانواده‌اش را نشان داد.»

سجده شکر برای جوانمردی
این ارتشی دلیر دیگر طاقت نمی‌آورد و اشک درچشمانش حلقه می‌زند و می‌گوید: «دو -سه سال بعد درمهمانی بودم منزل یکی ازدوستان، بعد از ناهاراخباررا دیدیم که آقای امامی کاشانی صحبت می‌کردند و درباره خصایل امام می‌گفتند. گفتند: در جبهه برای عملیات فتح‌المبین در سال 1361 اختلاف افتاد درباره گرفتن اسیر یا انهدام نیرو. این مسئله را خدمت امام بردند. به گفته آقای امامی کاشانی، امام فرمودند: شما مگر شیعه علی ابن ابیطالب(ع) نیستید؟ اسیر بگیرید. خدا را شاهد می‌گیریم... (اشک امانش نمی‌دهد) خودم را به زمین انداختم و سجده شکر به جا آوردم که چنین مطلبی انجام شد ». فرمانده فرمنش 3 سال و نیم درجبهه بوده است. می‌گوید: «درعملیات فتح‌المبین دچار حادثه شدم. وقتی برای خرمشهر طرح‌ریزی می‌کردند، شهید صیاد شیرازی دعوت کرده بود درکیلومتر15خرمشهر نشستی داشته باشیم تا طرح اولیه عملیات آزادسازی انجام شود. من زیرسرم بودم ولی دلم آرام نبود. چون می‌دانستند وضع مناسبی نداشتم وگفته بودند معاونم را بفرستم. ولی من درهرعملیات می‌خواستم خودم شرکت کنم تا بررسی کنم وپیشنهادی بدهم.درپاترولی درازکشیدم تا به خرمشهربرسیم. صیاد شیرازی تا من را دید گفت: من که گفته بودم شما نیا ومعاونت را بفرست. گفتم: خودم باید می‌آمدم. بررسی کردیم برای طرح‌ریزی عملیات خرمشهر. بعد با هلی‌کوپتر من را برگرداند و درمشهد بیمارستان501 بستری شدم برای عمل جراحی.»

​​​​​​​

فرمانده مدرسه می‌سازد
به آقای فرمنش می‌گویم خبرهایی شنیده‌ام درباره مدرسه‌سازی شما، در این باره هم بفرمایید. جا می‌خورد و طفره می‌رود. ولی وقتی اصرارما را می‌بیند می‌گوید: «اجازه بدهید چیزی نگویم... من نظرم این است که کلا بازنشستگی معنا ندارد. چه خوش گفت پیغمبر راستگوی، ز گهواره تا گور دانش بجوری. ما از منطقه بازنشسته شدیم، ولی تغییر شکل دادیم و این فعالیت را ادامه می‌دهیم. حرکاتی انجام شده و امیدواریم خدا قبول کند... از خدا خواستم چون 5 عملیات موفق داشتم، 5 مدرسه هم بسازم. که خدا توفیق داد و انجام می‌شود.» خستگی برای این فرمانده معنا ندارد ولی وجدان ما اجازه نمی‌دهد که بیش ازاین مزاحمش شویم. خوشحال ازاین افتخارکه درکناریکی از فرماندگان دلیروطن بوده‌ایم و با آرزوی سلامت و موفقیت برای همه سربازان میهن، جلسه را به پایان می‌بریم.
10 صفحه اول