​​​​​​​

بجستان را می‌توان یکی از مناطق مهم غارخیز خراسان رضوی و شرق ایران دانست؛ منطقه‌ای که تاکنون حدود ۶۰ غار در محدوده آن شناسایی و مستندسازی اولیه شده، اما بخش قابل توجهی از این ظرفیت طبیعی همچنان نیازمند بررسی و مطالعه بیشتر است. در میان این غارها، بلور و آغل‌سوخته به عنوان دو اثر طبیعی ثبت‌شده در فهرست میراث طبیعی ملی، جایگاه ویژه‌ای دارند و غارهای تک‌سرا و علی‌محمود نیز از دیگر غارهای شناخته‌شده شهرستان هستند. با این حال، نبود زیرساخت‌های لازم باعث شده هیچ‌یک از غارهای بجستان در شرایط فعلی امکان پذیرش گردشگر عمومی را نداشته باشند.
به گزارش خراسان، رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی بجستان درباره ظرفیت غارهای این شهرستان اظهار کرد: در سال‌های اخیر با تلاش فعالان حوزه غارشناسی و گروه‌های کوهنوردی و غارنوردی، حدود ۶۰ غار در محدوده بجستان شناسایی شد که مستندسازی اولیه آن‌ها نیز انجام شده است. البته این غارها از نظر شکل، اندازه، ارزش طبیعی، شرایط دسترسی و قابلیت گردشگری در یک سطح قرار ندارند و برخی از آن‌ها صرفاً ارزش پژوهشی و حفاظتی دارند.
ثبت ملی 2 غار
مهدی ذوالفقاری درباره ویژگی‌های زمین‌شناسی غارهای بجستان بیان کرد: وجود قندیل‌ها، چکنده‌ها و چکیده‌های آهکی و اشکال مختلف ایجادشده در داخل غارها، جلوه‌های طبیعی ارزشمندی را ایجاد کرده است. غار بلور در بخش یونسی و حدود 8 کیلومتری جنوب شهر یونسی قرار دارد و به دلیل ساختارهای بلورمانند داخل آن شناخته می‌شود.
وی افزود: غار بلور با قدمت زمین‌شناختی ژوراسیک، به شماره ۵۲۰ در تاریخ ۹ بهمن ۱۳۹۷ در فهرست میراث طبیعی ایران ثبت شده و غار آغل‌سوخته نیز مربوط به دوران سوم زمین‌شناسی است که با شماره ۹۱۶ در ۱۸ آبان ۱۴۰۰ به ثبت ملی رسیده است.
غارهایی که هنوز آماده پذیرش گردشگر نیستند
رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی بجستان  با بیان این که یکی از مهم‌ترین موضوعات درباره غارهای بجستان، شرایط دشوار و فنی بسیاری از این غارهاست، افزود: هم اکنون هیچ‌کدام از غارهای شهرستان را نمی‌توان یک غار گردشگری عمومی و توسعه‌یافته مانند غار علی صدر یا کتله‌خور در نظر گرفت.
وی ادامه داد: برخی غارهای بجستان دارای چاه، پرتگاه، مسیرهای باریک و بخش‌های فنی هستند. برای نمونه در غار بلور چاه‌های متوالی در مسیر ورودی وجود دارد و ورود افراد عادی به بخش‌های داخلی آن بدون تجهیزات مناسب امکان‌پذیر نیست.
رئیس اداره میراث فرهنگی بجستان با اشاره به برنامه‌های این اداره برای بهره‌برداری از ظرفیت غارها اظهار کرد: نخستین اصل این است که توسعه گردشگری نباید به قیمت آسیب دیدن غارها تمام شود. در کوتاه‌مدت، شناسایی، مستندسازی، ثبت اطلاعات، معرفی ظرفیت‌ها و فرهنگ‌سازی اهمیت بیشتری دارد.
ذوالفقاری افزود: در مرحله بعد می‌توان غارها را بر اساس ظرفیت‎شان دسته‌بندی کرد؛ برخی صرفاً ارزش حفاظتی و پژوهشی دارند، برخی برای غارنوردان حرفه‌ای مناسب هستند و در صورت تأیید کارشناسی، ممکن است غاری برای بازدید کنترل‌شده گردشگران انتخاب شود.
وی همچنین از یادگاری‌نویسی، شکستن قندیل‌ها، خارج کردن نمونه‌های طبیعی، رهاکردن زباله، روشن کردن آتش و حفاری‌های غیرمجاز به عنوان مهم‌ترین تهدیدهای غارهای بجستان یاد کرد و گفت: یک قندیل ممکن است برای شکل گیری به هزاران سال   زمان نیاز داشته باشد، اما تخریب آن در چند ثانیه اتفاق می‌افتد.
ظرفیتی برای یک بسته گردشگری
ذوالفقاری در ادامه بیان کرد: ظرفیت غارهای بجستان را باید در کنار دیگر جاذبه‌های شهرستان از جمله کویر، آسمان شب، روستاهای تاریخی، کاروانسراها و صنایع دستی دید. در آینده می‌توان بسته‌های گردشگری طراحی کرد که در صورت تأیید کارشناسی و ایمن‌سازی، غارنوردی یا بازدید کنترل‌شده از یک غار نیز بخشی از آن باشد.
وی نقش گروه‌های غارنوردی و فعالان محلی را در شناخت این ظرفیت مهم دانست و افزود: برای برخی غارهای شاخص منطقه، از جمله بلور و آغل‌سوخته، نقشه و گزارش پیمایش تهیه شده است. همکاری با دانشگاه‌ها، انجمن‌های تخصصی، هیئت کوهنوردی، محیط‌زیست، دهیاری‌ها و جوامع محلی نیز می‌تواند به تکمیل شناخت و حفاظت از این میراث طبیعی کمک کند.
رئیس اداره میراث فرهنگی بجستان تأکید کرد: حدود ۶۰ غار شناسایی‌شده، ظرفیت قابل توجهی برای پژوهش و گردشگری شهرستان ایجاد کرده است، اما مسیر درست، ابتدا شناخت و حفاظت و سپس برنامه‌ریزی برای گردشگری است؛ ظرفیتی که در صورت مدیریت صحیح می‌تواند در کنار دیگر جاذبه‌های بجستان به رونق گردشگری و اقتصاد جوامع محلی کمک کند.