در روزهای اخیر فیلم سینمایی «ادیسه» (The Odyssey) اثر جدید کریستوفر نولان فیلم ساز محبوب فیلم‌بازها در نسخه‌ای باکیفیت به پلتفرم‌ها آمده و توجهات بسیاری را جلب کرده. این فیلم سه‌ساعته محصول 2026 انگلیس، آمریکا، کانادا، نیوزیلند و ایسلند که بسیاری جاه‌طلبانه‌ترین پروژه سینمایی کریستوفر نولان می‌دانند، بازخوانی یکی از مشهورترین متون ادبیات جهان در قالب یک بلاک‌باستر عظیم است که با وجود آشنایی مخاطب با سرنوشت قهرمانش، همچنان تعلیق و هیجان ایجاد می‌کند؛ اثری که با نمرات بسیار بالا از جانب تماشاگران و منتقدان، هم با نزدیک به 2 میلیارد دلار فروش، گیشه را فتح کرد و هم از شانس‌های اصلی اسکار امسال است.

​​​​​​​
بازگشت ادیسه به سینما
کریستوفر نولان در تازه‌ترین فیلم بلند خود به خلاف آثار علمی-تخیلی و تاریخی پیشین خود، به سراغ یکی از مشهورترین متون ادبیات یونان باستان رفته. او منظومه حماسی «ادیسه» اثر هومر شاعر مشهور یونانی را دستمایه ساخت فیلمی پرهزینه و عظیم قرار داده و روایتی اسطوره‌ای را که قرن‌هاست در فرهنگ و ادبیات جهان حضور دارد، حالا در مقیاسی کم‌سابقه به سینما آورده. داستان فیلم درباره بازگشت «ادیسیوس» پادشاه «ایتاکا» از جنگ تروا به سرزمین خود است؛ سفر مشهوری که به خلاف انتظار، 20 سال به طول می‌انجامد و ادیسه را با مجموعه‌ای از خطرها، موجودات اسطوره‌ای، خدایان، جادوگران و موانع غیرمنتظره روبه رو می‌کند. در سوی دیگر این ماجرا، «پنه‌لوپه» همسر او و مهم تر «تلماخوس» پسرش چشم‌انتظار بازگشت پادشاه هستند. این انتظار با تلاش و جست وجوی پسر برای یافتن پدر، خود به نیمی از درام تبدیل می‌شود.
تعلیق در داستانی که همه پایانش را می‌دانند!
کریستوفر نولان در اقتباس خود، اگرچه به چارچوب اصلی منظومه هومر وفادار مانده، اما در انتخاب بخش‌هایی از داستان و نحوه روایت آن‌ها، مسیر متفاوتی در پیش گرفته. به خلاف آنچه در بعضی اقتباس‌های سینمایی مرتبط با جنگ تروا، از جمله فیلم مشهور و بسیاردیده‌شده «تروی» ساخته ولفگانگ پترسن محصول 2004 (با بازی برد پیت) دیده‌ایم، این بار تمرکز اصلی نه بر نبردها و فتح شهر تروا، بلکه بر ماجراهای پس از آن و دشواری‌های بازگشت «ادیسیوس» قرار دارد. همین انتخاب باعث شده بخش‌هایی از جهان اسطوره‌ای یونان که کمتر در سینمای جریان اصلی به تصویر کشیده شده‌اند، فرصت حضور پیدا کنند و برای مخاطبانی که با روایت‌های پیشین آشنایی دارند نیز تازگی داشته باشند. از امتیازهای اصلی فیلم، توانایی نولان در ایجاد تعلیق از دل داستانی است که تقریباً همه مخاطبان می‌دانند. نولان در «ادیسه» قصه را از دو زاویه دید روایت می‌کند: زاویه دید خود «ادیسیوس» که حافظه‌ش را از دست داده و گم شده و زاویه دید پسرش که در انتظار پدر است. از یک سو می‌خواهیم بدانیم «ادیسیوس» چطور برمی‌گردد و از سوی دیگر می‌خواهیم بدانیم در این ایام چه بر سر او آمده. نولان قصه را به شکلی روایت می‌کند که با وجودی که پایان آن را به کلی می‌دانیم، در لحظات زیادی استرس می‌گیریم و فیلم ساز می‌تواند به ما هیجان بدهد. رفت‌وبرگشت‌های فراوان زمانی، در ابتدای فیلم ممکن است مخاطب را اذیت کند، ولی به مرور ذهن با آن خو می‌گیرد و می‌پذیرد.
اوپنهایمر در جهان اسطوره‌ها
از لحاظ کیفیت ساخت، «ادیسه» در امتداد استانداردهای بالای سینمای نولان قرار می‌گیرد. هم فیلم نامه و هم دیالوگ‌نویسی آن نیز بیش از سه‌گانه بتمن این فیلم‌ساز، به «اوپنهایمر» شباهت دارد و بیش از آثار ابرقهرمانی او، بزرگسالانه است. نوع مواجهه با شخصیت اصلی، تنهایی او، جاه‌طلبی پروژه‌ای که درگیر آن شده و قرار گرفتنش در موقعیتی که ادامه مسیر را دشوار و گاه ناممکن می‌کند، یادآور فضای اثر پیشین این فیلم ساز است. گویی نولان تلاش کرده همان الگوی دراماتیک را این بار در بستری اسطوره‌ای و با قهرمانی متعلق به هزاران سال پیش بازآفرینی کند.
گروه ستاره‌های معمولی
گروه بازیگران پرستاره نیز از جذابیت‌های تولید «ادیسه» به شمار می‌روند. حضور چهره‌هایی چون الن پیج، لوپیتا نیونگو، بنی سفدی و رابرت پتینسون، گستردگی پروژه و البته جذابیت همکاری با نولان را نشان می‌دهد که پذیرفته‌اند حتی در نقش‌هایی کوتاه و با دیالوگ‌های محدود ایفای نقش کنند. مت دیمون نیز بازی استانداردی ارائه می‌دهد، اما فیلم فرصت چندانی برای نمایش لایه‌های درونی و پیچیدگی‌های بازیگری در اختیار او و دیگر بازیگران قرار نمی‌دهد. در واقع، به نظر می‌رسد ستاره اصلی این پروژه بیش از هرچیز، خود کریستوفر نولان و ماشین عظیم تولیدی است که برای بازآفرینی این جهان به کار گرفته. «ادیسه» از منظر تولید اما، یکی از جاه‌طلبانه‌ترین تجربه‌های کارنامه نولان است. تبدیل یک منظومه ادبی چندهزارساله به فیلمی عظیم و پرهزینه، آن هم با مخاطبی که لزوما نوجوان سینماروی آمریکایی نیست و باید با پیچیدگی‌های یک روایت اسطوره‌ای همراه شود، ایده‌ای جاه‌طلبانه است که فقط نولان می‌تواند برای ساخت آن 250 میلیون دلار سرمایه جذب کند! ریتم و تمپوی بالای فیلم، در کنار مقیاس بزرگ تولید و جذابیت ماجراهای اسطوره‌ای، کمک می‌کند مخاطب درگیر روایت باقی بماند. با این حال، کمبود پرداخت عمیق به درونیات شخصیت‌ها باعث شده بازیگران نتوانند تمام ظرفیت‌های خود را به نمایش بگذارند و فیلم به قدر کفایت، در روایت پیچیدگی‌های انسانی جلو نرود.