به کودکمان مرزهای بدنی را بیاموزیم؟

چطور بدون شرم و ترساندن کودک، مرزهای بدنی، حق نه گفتن و ضرورت کمک خواستن را به او آموزش دهیم؟

نویسنده: دکتر الناز علوی | روان‌شناس و مدرس دانشگاه

مترجم:

شکستن سکوت درباره آموزش مرزهای  بدنی، برای پیشگیری از آسیب کودکان، ممکن است برای برخی از والدین با کمی شرم، تردید یا حتی نگرانی همراه باشد. پدر و مادرها معمولا نگران هستند که مبادا با صحبت کردن درباره این موضوع، حیا در خانواده کمرنگ شود یا کنجکاوی‌های زودهنگامی در ذهن کودک شکل بگیرد، اما حقیقت روان شناختی کاملاً برعکس است؛ آگاهی مثل یک زره محافظ عمل می‌کند. بچه‌ها اگر مرزهای بدنشان را از زبان امن‌ترین افراد زندگی‌شان یعنی والدین نشنوند، در برابر خطرات محیطی بی‌دفاع خواهند ماند. 

​​​​​​​
خودمراقبتی
خودمراقبتی جنسی در دنیای کودکانه به معنای آموزش مفاهیم پیچیده بزرگسالی نیست، بلکه یعنی آموزش «مرزهای بدنی»، «حق امنیت شخصی» و «مهارتِ گفتن یک نهِ محکم و نجات‌بخش». برای جا انداختن این مهارت در خانه، چند گام ساده و بسیار کاربردی وجود دارد:
1 نام‌گذاری درست اندام‌ها؛ پایان تابوهای غیرضروری
اولین قدم خودمراقبتی از زبان آغاز می‌شود. همان‌طور که کودک دست، چشم و زانو را با نام واقعی‌شان می‌شناسد، اندام‌های خصوصی نیز باید با اسامی واقعی یا حداقل چارچوب‌دار و علمی به او معرفی شوند. استفاده از نام‌های عجیب و غریب یا رمزآلود، این پیام ناخودآگاه را به کودک می‌دهد که این بخش‌های بدن «شرم‌آور یا کثیف» هستند؛ در نتیجه اگر روزی مشکلی برایش پیش بیاید، احساس گناه کرده و ماجرا را پنهان می‌کند.
2 قانون طلایی «لباس شنا»
یکی از ساده‌ترین و ملموس‌ترین الگوها برای فهماندن حریم خصوصی به کودک، «قانون لباس شنا» است. به کودک یاد بدهید هر بخشی از بدنش که هنگام رفتن به استخر زیر لباس شنا پوشانده می‌شود، حریم کاملاً خصوصی اوست. هیچ‌کس، تأکید می‌کنیم، هیچ‌کس جز در مواقع ضروریِ بهداشتی توسط والدین یا با حضور خودِ والد در مطب پزشک، اجازه ندارد آن بخش‌ها را ببیند یا لمس کند. همچنین کودک هم نباید به حریم خصوصی دیگران نگاه یا دست‌اندازی کند.
3  تفاوت «راز خوب» و «راز بد»
سوءاستفاده‌کنندگان معمولاً از ترفند «راز نگه‌داشتن» برای ساکت کردن کودک استفاده می‌کنند؛ با جملاتی مثل: «این بازیِ مخصوص ماست، به مامان نگی‌ها!» یا «اگر بگی دعوات می‌کنند!» به فرزندتان بیاموزید رازها دو دسته‌اند:
راز خوب| رازی که تاریخ انقضا دارد، باعث خوشحالی جمعی می‌شود و حس سبکی و لبخند به همراه دارد؛ مثل تدارک یک کادوی تولد غافلگیرکننده برای پدر.
راز بد| هر رازی که در دل کودک حس دلشوره، ترس، گیجی یا سنگینی ایجاد کند. به کودک اطمینان دهید که هیچ رازی در دنیا نباید از پدر و مادر پنهان بماند و او به خاطر گفتن هر رازی، حتی اگر اشتباهی کرده باشد سرزنش یا تنبیه نخواهد شد.
4 شکستن فرهنگ «ببوس و بغلش کن!»
خیلی از ما ناخواسته به کودک یاد می‌دهیم بدنش متعلق به خودش نیست؛ وقتی جلوی فامیل می‌گوییم: «برو عمو رو ببوس»، «بذار خاله بغلت کنه، ناراحت میشه!» با این کار، ما مرزهای رضایت بدنی کودک را مخدوش می‌کنیم. کودک باید یاد بگیرد که او مالک بدن خود است. اگر تمایلی به بغل کردن یا بوسیدن کسی ندارد، یک دست دادنِ محترمانه یا تکان دادن دست از دور کاملاً کافی است. اجازه دهید کودک تمرین کند که روی بدنش تسلط و حق انتخاب دارد.
5 نه گفتن 
باید با کودک مهارت «جرئت ‌ورزی رفتاری» را تمرین کنید: در شرایط ناامن، هنجار «مودب ماندن به هر قیمتی» بی‌اعتبار است. کودک باید بیاموزد یک پروتکل سه‌مرحله‌ای صریح را اجرا کند: «نه گفتن قاطع و بدون عذرخواهی»، «خروج فیزیکی و ایجاد فاصله از منبع خطر» و «گزارش‌دهی فوری به مراقب امن».
بهترين راه برای در امان ماندن فرزندان، «شنوندگیِ بدون قضاوت» والدین است. اگر کودک احساس کند با هر اشتباهی قرار است فریاد و ملامت بشنود، در روز خطر پشت سر ما پنهان نمی‌شود، بلکه خطر را پنهان می‌کند. بیایید با ساختن خانه‌ای امن و کلامی شفاف، بچه‌هایی قوی، آگاه و توانمند در مراقبت از خود تربیت کنیم؛ چراکه پیشگیری، همیشه هزاران بار آرام‌تر و کم‌هزینه‌تر از درمان است.
10 صفحه اول